در قرآن درباره هفت آسمان به ما گفته شده است. قرآن در آیه 15 سوره نوح به آن اشاره کرده است. با مجله اینترنتی جیران همراه باشید تا بدانید که منظور از هفت آسمان چیست؟
سوال
- منظور از “هفت آسمان” که در قرآن آمده است چیست؟
- منظور از هفت آسمان چیست؟
- آیا این بدان معنی است که هفت لایه آسمان وجود دارد یا هفت سطح در بهشت وجود دارد؟
پاسخ مختصر
با توجه به سؤالاتی که هنوز علم در مورد فضا و کهکشان ها دارد ، نمی توان به نتیجه قطعی در مورد منظور دقیق از “هفت آسمان” رسید. با این وجود ، دیدگاه هایی در این زمینه بیان شده است. اما نباید فراموش کنیم که هدف اصلی قرآن تربیت و هدایت بشر است و هنگامی که قرآن به مواردی مانند هفت آسمان ، حرکت خورشید و زمین و غیره اشاره می کند ، علاوه بر این که در چه مواردی صحیح است. این می گوید ، در واقع اشاره به قدرت بی پایان خداوند (سبحانه و تعالی) و زمینه های آشنایی با خدا (عج) و اندیشیدن در مورد خلقت او است.
همچنین برخی از حقایق علمی ذکر شده در قرآن نیاز به زمان و اثبات علمی تجربی دارد. بنابراین ، اگر علم در مورد یک نظریه قرآنی چیزی نگوید ، لزوما به این معنا نیست که آن نادرست است.
پاسخ تفصیلی
برای اینکه بدانید منظور از «هفت آسمان» چیست ، ابتدا باید به چند نکته اشاره کرد:
1) قرآن کریم به وضوح “هفت آسمان”
قرآن کریم به وضوح “هفت آسمان” را هفت بار [1] و دو بار غیر مستقیم [2] ذکر کرده است ، در حالی که ظاهراً فقط یک بار از “هفت زمین” صحبت کرده است. [3]
2) معنای تحت اللفظی “سما”
معنای تحت اللفظی “سما”(آسمان) به شرح زیر است: “سما” از ریشه کلمه “سوموو” گرفته شده است که به معنی ارتفاع است [4] ، برخی از زبان شناسان عرب حتی ادعا می کنند که هر چیزی که بالاتر از چیز دیگری قرار دارد یک “آسمان” در رابطه با جسم تحتانی و مورد دوم “زمین” در رابطه با جسم بالاتر نامیده می شود. [5]
3) “سما” در قرآن:
کلمه “سما” و مشتقات آن 310 بار در قرآن آمده است که به دو معنی استفاده شده است:
الف) معنای ماتریالیستی:
قرآن از این کلمه (سما) برای معنای مادی آن در بسیاری از موارد استفاده کرده است ، مانند:
- به معنی بالا: اصلها ثابت و فرعها فی السماء “… که ریشه آن محکم محکم است و شاخه های آن (به آسمان می رسد)” [6]
- منظور از جو اطراف زمین: “و نزلنا من السماء ماءً مبارکاً” “و ما از آسمان باران برکت را نازل می کنیم” [7]
- به معنای فضا ، مکانی که ستارگان و سایر سیارات در آن قرار دارند: “خوشا به حال کسی که در آسمان صورت فلکی ایجاد کرد و در آن چراغ و ماه روشن کننده قرار داد” [8]
ب) معنای معنوی:
قرآن کریم بارها از کلمه “سما” در معنای معنوی آن استفاده کرده است:
- منظور از سطح “نزدیکی” و “حضور” که در آن امور جهان در اصل مدیریت می شود از: “او امور را از آسمان به زمین هدایت می کند” [9]
- منظور از یک چیز بلند و واقعی [10]: “و در” آسمان “رزق شما و آنچه به شما وعده داده شده است” [11]
4) منظور از “ساب” (هفت) چیست؟
کلمه ساب به دو صورت در زبان عربی به کار می رود:
الف) برای عدد هفت که رقمی است که در ریاضیات استفاده می شود.
ب) نشان دادن فراوانی و مبالغ و مقادیر زیاد.
5) منظور قرآن از عبارت “هفت آسمان” چیست:
مفسران قرآن می گویند که چندین مفهوم در مورد معنی این اصطلاح وجود دارد:
الف) در اینجا ، اگر هفت به معنی رقم هفت باشد ، “هفت آسمان” می تواند به یکی از دو مورد اشاره داشته باشد:
- هفت آسمان پر از ستاره و کهکشان مانند آسمان سیاره زمین. در این مورد ، احتمال وجود هفت جهان مشابه جهان ما وجود دارد که هنوز کشف نشده اند. [12]
- هفت سطح “نزدیکی” ، “حضور” و چیزهای معنوی بالا (هفت آسمان) ، برخلاف هفت سطح پایین موجودات مادی در طبیعت (هفت زمین). [13]
ب) اگر در اینجا از “هفت” برای نشان دادن فراوانی و مبالغ زیاد استفاده می شود ، برای عبارت فوق (سه آسمان) سه معنی وجود دارد:
- اینکه خداوند آسمانهای زیادی (هر آسمان مجموعه ای از سیارات ، کهکشانها ، ستارگان و غیره) و بسیاری از زمینها (سیارات ساخته شده از خاک شبیه به سیاره ما) ایجاد کرده است که همه آنها در فضا معلق هستند.
- اینکه خداوند بسیاری از لایه های مختلف جو را ایجاد کرده است و همچنین لایه های مختلف زمین یا نقاط مختلف زمین را ایجاد کرده است.
- اینکه خداوند سطوح مختلف معنویت ، رتبه های نزدیکی و حضور ، و اشیاء معنوی عالی را نیز ایجاد کرده است.
نتیجه:
با توجه به این واقعیت که ما اطلاعات کافی در مورد معنی “هفت آسمان” در قرآن نداریم و علم هنوز سؤالات زیادی در مورد فضا و کهکشان های مختلف دارد ، نمی توان به نتیجه قطعی رسید و همه نظریه ها صرفاً بیان شده اند. نظریه هایی که قطعی نیستند. [14] با این حال ، باید به خاطر داشت که هدف اصلی قرآن هدایت معنوی و رشد بشر است. بنابراین ، وقتی قرآن از “هفت آسمان و زمین” ، حرکت خورشید و زمین و غیره صحبت می کند ، علاوه بر آنچه ادعا می کند کاملاً درست است ، به قدرت و قدرت بی پایان خداوند اشاره می کند.
همچنین ، وقتی قرآن چنین موضوعاتی را ذکر می کند ، برای انسان آسان تر می شود که با پروردگار خود بیشتر آشنا شود و به خلقت وسیع و شگفت انگیز خود بیندیشد. علاوه بر این ، برخی از مطالب علمی قرآن نیاز به زمان و شواهد علمی بیشتری برای اثبات دارد. بنابراین ، اگر علم در مورد یک نظریه خاص قرآنی چیزی نگوید ، لزوماً به این معنی نیست که نادرست است.
برای اطلاعات بیشتر ، مراجعه کنید به:
- دکتر محمدعلی رضایی اصفهانی ، پژوش دارو اعجاز علمیه قرآن (تحقیقی درباره اعجاز علمی قرآن کریم) ، ج 1 ، صص. 134.
- محمدتقی مصباح یزدی ، قرآن معارف ، ص. 234.
- مکارم شیرازی ، تفسیر نمونه ، ج 1 ، ص 165. [15]
[1] بقره: 29 ، اسراء: 44 ، مؤمنون: 86 ، فصلت: 12.
[2] مالک: 3 ، نوح: 15
[3] طلاق: 12؛ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ یَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَیْنَهُنَّ «خدا کسی است که هفت آسمان و زمین را مانند آنها از نازل کرد»
[4] حسن مصطفوی ، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم ، (وزارت ارشاد و فرهنگ ، چاپ اول ، تهران ، 1371) ، ج 5 ، ص 254.
[5] راغب اصفهانی ، مفردات ، چاپ المکتبه الرضویه ، تهران ، 1332 ، ریشه: «سما».
[6] ابراهیم: 24.
[7] قاف: 9.
[8] جعل فی السماء بروجاً و جعل فیها سراجاً و قمرا منیراً فرقان: 61.
[9] یدبّر الامر من السماء الی الارض سجده: 5
[10] ر.ک: محمدتقی مصباح یزدی ، معارف قرآن (چاپخانه راه راه حق ، قم ، 1367) ، صص. 234 ، و: دکتر محمدعلی رضایی اصفهانی ، پژوخش دار اعجاز علمیه قرآن (چاپ مبین ، رشت ، چاپ اول ، 1380) ج 1 ، ص 134.
[11] و فی السماء رزقکم و ما توعدون Dhariyat: 22
[12] التحقیق فی کلمات القرآن ، همان ، ج 1 ، ص 165 ، مفردات راغب ، ریشه کلمه: ارده (ارض)
[13] ر.ک: علامه طباطبایی ، المیزان (چاپ اسراء ، قم) ج 16 ، صص. 247 و نسخه 19 ، ص 327.
[14] ر.ک: طنطاوی جواهری ، تفسیر الجواهر (دارالفکر ، بی تا ،) ج 1 ، ص 46 ، دکتر محمدعلی رضایی اصفهانی ، پژوش دارو اعجاز علمیه قرآن ، همان ، ج 1. ، صفحه 126-142.
[15] به وب سایت مرکز آموزشها و فرهنگ قرآنی مراجعه کنید.
آیات مرتبط
سوره البقرة (29): هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَکُمْ مَا فِی الْأَرْضِ جَمِیعًا ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُتَو سَمُمَ
سوره الإسراء (44): تسبح له السماوات السبع والأرض ومن فیهن وإن من شیء إلا یسبح بحمده ولکن لا تفقهون تسبیحهم إنه کان حلیما غفورا
سوره المؤمنون (17): وَلَقَدْ خَلَقْنا فَوْقَکُمْ سَبْعَ طَرَائِقَ وَمَا کُنَّا عَنِ الْخَلْقِ غَافِلِینَ
سوره المؤمنون (86): قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَرَبُّ
بیشتر بخوانید: تعبیر خواب پرواز کردن
بیشتر بخوانید: تعبیر خواب زمین
هفت آسمان در قرآن یعنی چه؟
عبارت «هفت آسمان» یکی از مفاهیمی است که در چندین آیه قرآن کریم به آن اشاره شده است. اصل تعبیر هفت آسمان در قرآن روشن است، اما درباره اینکه این آسمانها دقیقاً چه ماهیتی دارند، دیدگاههای تفسیری مختلفی مطرح شده است.
به همین دلیل، برای پاسخ به سؤال هفت آسمان در قرآن یعنی چه باید میان آنچه قرآن به صراحت بیان میکند و برداشتهایی که بعدها برای توضیح این مفهوم مطرح شدهاند، تفاوت قائل شد.
در این زمینه، مطالعه مطالب مذهبی جیران نیز میتواند برای آشنایی بیشتر با موضوعات قرآنی، اعتقادی و اسلامی مفید باشد.
آیات قرآن درباره هفت آسمان
هفت آسمان در چندین آیه قرآن مورد اشاره قرار گرفته است. از جمله آیات مهم در این زمینه میتوان به آیه ۲۹ سوره بقره، آیه ۴۴ سوره اسراء، آیه ۸۶ سوره مؤمنون، آیه ۱۲ سوره فصلت، آیه ۳ سوره ملک، آیه ۱۵ سوره نوح و آیه ۱۲ سوره طلاق اشاره کرد.
این آیات از زوایای مختلف درباره آسمانهای هفتگانه، آفرینش آنها و ارتباط آنها با نظم آفرینش سخن میگویند.
هفت آسمان در سوره بقره
در آیه ۲۹ سوره بقره از آفرینش آنچه در زمین است و سپس سامان یافتن آسمانها به صورت هفت آسمان سخن گفته شده است. این آیه یکی از مهمترین آیاتی است که هنگام بررسی مفهوم هفت آسمان در قرآن مورد توجه قرار میگیرد.
هفت آسمان در سوره اسراء
در آیه ۴۴ سوره اسراء از تسبیح آسمانهای هفتگانه و زمین و موجودات آنها سخن گفته شده است. این آیه نشان میدهد که مفهوم «سماوات السبع» در قرآن فقط به یک مورد محدود نیست.
هفت آسمان در سوره مؤمنون
در آیه ۸۶ سوره مؤمنون از «رَبِّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ» یعنی پروردگار آسمانهای هفتگانه یاد شده است.
همچنین آیه ۱۷ همین سوره از «سَبْعَ طَرَائِقَ» سخن میگوید که در مباحث تفسیری مرتبط با آسمانها مورد توجه قرار گرفته است.
هفت آسمان در سوره فصلت
آیه ۱۲ سوره فصلت نیز از آفرینش هفت آسمان سخن میگوید و در ادامه برای هر آسمان امر مربوط به آن را بیان میکند. این آیه از جمله آیات مهم در بررسی ساختار و مفهوم آسمانهای هفتگانه است.
هفت آسمان در سوره ملک
در آیه ۳ سوره ملک از آفرینش هفت آسمان «طِبَاقًا» سخن گفته شده است. این تعبیر در بحث درباره ارتباط میان آسمانهای هفتگانه و مراتب آفرینش مورد توجه مفسران قرار گرفته است.
هفت آسمان در سوره نوح
در آیات سوره نوح نیز انسان به آفرینش هفت آسمان توجه داده میشود. این همان بخشی است که در مقدمه مقاله نیز به آن اشاره شده است.
هفت آسمان و هفت زمین در سوره طلاق
آیه ۱۲ سوره طلاق یکی از مهمترین آیات مرتبط با این موضوع است؛ زیرا در کنار هفت آسمان، از زمینهایی مانند آنها نیز سخن گفته شده است.
این آیه باعث شده موضوع هفت آسمان و هفت زمین به یکی از بحثهای مهم تفسیری تبدیل شود.
راز هفت آسمان چیست؟
وقتی کاربران درباره راز هفت آسمان جستوجو میکنند، معمولاً میخواهند بدانند هفت آسمانی که در قرآن از آنها سخن گفته شده دقیقاً به چه چیزی اشاره دارند و چرا عدد هفت در این تعبیر آمده است.
یکی از نکات مهم این است که نباید هر نظریهای درباره ماهیت هفت آسمان را به عنوان یک واقعیت قطعی معرفی کرد. در منابع تفسیری احتمالات مختلفی درباره معنای آسمانهای هفتگانه مطرح شده است.
برخی برداشتها، هفت آسمان را دارای مراتب یا عوالم مشخص میدانند و برخی دیگر درباره ارتباط آن با جهان مادی و ساختار آفرینش بحث کردهاند.
بنابراین، «راز هفت آسمان» را میتوان موضوعی دانست که بخشی از پاسخ آن در خود آیات قرآن و بخش دیگر در بررسی و مقایسه دیدگاههای تفسیری دنبال میشود.
معنی هفت آسمان در دیدگاههای تفسیری
در بررسی معنی هفت آسمان باید به یک نکته مهم توجه کرد: قرآن وجود هفت آسمان را بیان میکند، اما همه جزئیات مربوط به ساختار، فاصله و ماهیت آنها را با زبان علوم تجربی توضیح نمیدهد.
به همین دلیل، مفسران و پژوهشگران درباره معنای این تعبیر دیدگاههای مختلفی ارائه کردهاند.
در برخی دیدگاهها، «هفت» یک عدد واقعی در نظر گرفته شده است. در برخی بحثهای زبانی و تفسیری نیز درباره کاربرد عدد هفت برای بیان کثرت صحبت شده است.
بنابراین اگر کاربر بپرسد هفت آسمان یعنی چه، پاسخ دقیق این است که اصل تعبیر قرآنی روشن است، اما درباره مصداق و ماهیت دقیق آن، دیدگاههای مختلفی وجود دارد.
آیا هفت آسمان همان هفت سیاره است؟
نمیتوان با استناد مستقیم به آیات قرآن گفت که منظور از هفت آسمان دقیقاً هفت سیاره است.
سیارات یک مفهوم مشخص در علم نجوم هستند، در حالی که «هفت آسمان» اصطلاحی قرآنی است که درباره معنای دقیق آن دیدگاههای تفسیری مختلفی مطرح شده است.
بنابراین اگر در بعضی مطالب، هفت آسمان با هفت سیاره تطبیق داده شود، بهتر است این موضوع به عنوان یک برداشت یا نظریه مطرح شود، نه یک حقیقت قطعی قرآنی.
آیا هفت آسمان همان لایههای جو زمین است؟
تطبیق هفت آسمان با هفت لایه جو زمین نیز نیازمند احتیاط است.
ساختار جو زمین در علوم مختلف بر اساس ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی بررسی و دستهبندی میشود، اما صرف وجود یک عدد مشابه، به تنهایی ثابت نمیکند که منظور قرآن دقیقاً همان تقسیمبندی علمی است.
بنابراین بهتر است این دو موضوع را از یکدیگر تفکیک کنیم و از ارائه یک تطبیق قطعی بدون دلیل کافی خودداری کنیم.
هفت آسمان کجاست؟
یکی از پرسشهای جالب کاربران این است که هفت آسمان کجاست.
در آیات قرآن، برای هفت آسمان مختصات یا فاصلهای به شکل کیلومتر و واحدهای امروزی ارائه نشده است. بنابراین نمیتوان بر اساس آیات، یک فاصله عددی دقیق برای آن تعیین کرد.
همچنین نمیتوان بدون دلیل گفت که هفت آسمان دقیقاً در بالای جو زمین یا در بخش مشخصی از فضای کیهانی قرار گرفتهاند.
این پرسش بیشتر به ماهیت و مصداق «سماوات سبع» مربوط میشود و پاسخ آن نیازمند بررسی تفسیری است.
هفت آسمان و هفت زمین چه ارتباطی دارند؟
آیه ۱۲ سوره طلاق در کنار هفت آسمان از «هفت زمین» نیز سخن میگوید.
این موضوع از نظر تفسیری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان میدهد بحث آسمانهای هفتگانه در قرآن در کنار مفاهیم دیگری درباره آفرینش مطرح شده است.
با این حال، درباره اینکه «هفت زمین» دقیقاً به چه معناست نیز دیدگاههای مختلفی وجود دارد و نباید یک برداشت خاص را به عنوان تنها تفسیر قطعی معرفی کرد.
آیا علم وجود هفت آسمان را اثبات کرده است؟
برای پاسخ به این سؤال باید میان متن دینی و نتیجه علمی تجربی تفاوت قائل شویم.
قرآن از هفت آسمان سخن گفته است؛ اما اینکه این تعبیر دقیقاً به کدام ساختار فیزیکی یا نجومی اشاره دارد، مسئلهای جداگانه است.
بنابراین بهتر است از جملاتی مانند «علم به طور قطعی هفت آسمان قرآن را کشف کرده است» یا «هفت آسمان قطعاً همان فلان ساختار علمی است» استفاده نشود، مگر اینکه برای چنین ادعایی شواهد مستقل و قابل بررسی وجود داشته باشد.
در نتیجه، میتوان درباره ارتباط احتمالی میان برخی برداشتهای تفسیری و یافتههای علمی بحث کرد، اما نباید این ارتباط را بدون دلیل کافی قطعی دانست.
هفت آسمان از نگاه قرآن و ارتباط آن با شناخت آفرینش
یکی از نکات قابل توجه در آیات مربوط به آسمانها، دعوت انسان به تفکر درباره آفرینش است.
نگاه قرآن به آسمان تنها به یک موضوع نجومی محدود نمیشود و در بسیاری از آیات، مشاهده آسمان، زمین و نظم موجود در جهان به عنوان زمینهای برای اندیشیدن درباره آفرینش مطرح میشود.
برای مطالعه مستقیم سورهها و آیات قرآن نیز میتوان از قرآن و ادعیه آنلاین جیران استفاده کرد؛ این ابزار امکان مطالعه سورهها و جستوجو در محتوای قرآنی را فراهم میکند. قرآن و ادعیه آنلاین جیران
ارتباط هفت آسمان با مفاهیم اسلامی
بحث درباره هفت آسمان بخشی از مجموعه گستردهتر مباحث قرآنی و اعتقادی است. در این میان، موضوعاتی مانند توحید، آفرینش، نبوت و جایگاه اهل بیت (ع) نیز در مطالعات اسلامی اهمیت دارند.
اگر میخواهید درباره مفهوم اهل بیت، افراد این خاندان و جایگاه آنان در منابع اسلامی بیشتر بدانید، میتوانید مقاله اهل بیت چه کسانی هستند؟ را در جیران مطالعه کنید. اهل بیت چه کسانی هستند؟
جمعبندی؛ منظور از هفت آسمان چیست؟
در قرآن کریم بارها از هفت آسمان یا آسمانهای هفتگانه سخن گفته شده است. اصل این تعبیر قرآنی روشن است، اما درباره ماهیت دقیق این آسمانها و چگونگی درک آنها، دیدگاههای مختلف تفسیری وجود دارد.
بنابراین در پاسخ به سؤال «منظور از هفت آسمان چیست؟» میتوان گفت که قرآن از «هفت آسمان» به عنوان بخشی از نظام آفرینش سخن میگوید، اما جزئیات این مفهوم را به شکلی بیان نکرده است که بتوان آن را بدون اختلاف تفسیری، دقیقاً معادل هفت سیاره، هفت لایه جو یا یک ساختار نجومی خاص دانست.
به همین دلیل، مطالعه آیات مرتبط در کنار منابع تفسیری میتواند تصویر کاملتری از این موضوع ارائه دهد.
سوالات متداول درباره هفت آسمان
هفت آسمان در قرآن چیست؟
هفت آسمان یا «سبع سماوات» تعبیری قرآنی است که در چندین آیه به آن اشاره شده است. درباره ماهیت دقیق این آسمانها دیدگاههای تفسیری مختلفی مطرح شده است.
هفت آسمان در کدام سورههای قرآن آمده است؟
از جمله سورههایی که در آنها به هفت آسمان اشاره شده است میتوان به بقره، اسراء، مؤمنون، فصلت، ملک و نوح اشاره کرد. در سوره طلاق نیز از هفت آسمان و زمینهایی مانند آنها سخن گفته شده است.
هفت آسمان یعنی چه؟
منظور از هفت آسمان، تعبیر «سبع سماوات» در قرآن است. درباره مصداق دقیق و ماهیت آن دیدگاههای مختلفی میان مفسران مطرح شده و نمیتوان یک تطبیق خاص را بدون دلیل کافی قطعی دانست.
راز هفت آسمان چیست؟
راز هفت آسمان به پرسش درباره ماهیت، ساختار و معنای آسمانهای هفتگانه در قرآن مربوط میشود. پاسخ این پرسش در بررسی آیات قرآن و دیدگاههای تفسیری مختلف دنبال میشود.
آیا هفت آسمان همان هفت سیاره هستند؟
دلیل قطعی برای اینکه هفت آسمان دقیقاً همان هفت سیاره باشند وجود ندارد و این دو مفهوم نباید بدون دلیل کافی یکی دانسته شوند.
آیا هفت آسمان همان هفت لایه جو زمین است؟
این تطبیق نیز قطعی نیست. لایههای جو زمین یک تقسیمبندی علمی هستند و نمیتوان صرفاً به دلیل شباهت عددی، آنها را همان هفت آسمان قرآن دانست.
هفت آسمان کجاست؟
قرآن برای هفت آسمان مختصات یا فاصلهای به واحدهای امروزی ارائه نکرده است؛ بنابراین نمیتوان مکان یا فاصله دقیق آن را بر اساس آیات تعیین کرد.
هفت آسمان و هفت زمین چیست؟
در آیه ۱۲ سوره طلاق در کنار هفت آسمان از زمینهایی مانند آنها نیز سخن گفته شده است. درباره معنای دقیق این بخش نیز دیدگاههای تفسیری مختلفی وجود دارد.
نظرات کاربران