ذات ایام بد و نحس نیست بلکه باید دید در روز‌هایی که معروف به نحس و شوم شده اند چه کارهایی انجام شده و چه اتفاقاتی رخ داده که زمینه چه تعبیری را فراهم کرده است. با بخش مذهبی سایت تفریحی جیران همراه باشید تا علت سنگین بودن ماه صفر و آیا واقعا ماه صفر نحس و شوم است را در این مطلب برای شما بیان کنیم.
«صفر ماه سنگینی است»، «صفر شوم است»، «در ماه صفر به کار خیر و خرید اقدام نکنید» و … جملات آشنایی برای ما هستند که همه ساله دهان به دهان می‌چرخند به نوعی که گاه تصور می‌شود نسبت به این ماه نوعی فوبیا (ترس بیمارگونه) در جامعه رواج دارد. از این رو و با توجه به فرا رسیدن ماه صفر و در بررسی چرایی وجود چنین نگاهی در جامعه اسلامی با حجت الاسلام والمسلمین محمدرضا جواهری، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد به گفت و گو پرداخته ایم که مشروح آن را می‌خوانید:
علت سنگین بودن ماه صفر چیست؟
سنگین دانستن ماه صفر در میان مردم بیشتر به حوادث تاریخی و مذهبی این ماه مربوط می‌شود. در طول تاریخ اسلام، رویدادهای مهم و اندوهباری در ماه صفر رخ داده که باعث شده این ماه در فرهنگ عمومی مسلمانان با یادآوری مصیبت‌ها و سوگواری‌ها همراه باشد.
بنابراین میان «سنگین بودن ماه صفر» و «نحس بودن ذاتی ماه صفر» باید تفاوت قائل شد. سنگینی این ماه می‌تواند ناظر به فضای تاریخی، مذهبی و عاطفی آن باشد و به این معنا نیست که انسان در این ماه از انجام کارهای خیر یا امور مباح زندگی خودداری کند.
آیا ماه صفر ذاتاً نحس و شوم است؟
در فرهنگ عمومی گاهی از ماه صفر با عنوان ماه نحس یا شوم یاد می‌شود؛ اما برای بررسی این موضوع باید میان باورهای عامیانه و آموزه‌های دینی تفاوت گذاشت.
نحس دانستن یک ماه به این معنا که تمام روزهای آن ذاتاً بد باشند و هر کاری که در آن انجام شود نتیجه نامطلوب داشته باشد، نیازمند دلیل معتبر است. به همین دلیل نباید صرفاً به دلیل شهرت ماه صفر، انجام کارهای خیر، ازدواج، سفر، خرید یا فعالیت‌های روزمره را ممنوع دانست.
موارد پیشنهادی: چرا باید نماز را عربی بخوانیم؟
آیا در فرهنگ اسلام و ادبیات قرآن و روایات تعبیر سعد و نحس برای ایام و زمان‌ها وجود دارد و در این باره تصریحی شده است؟
سعد و نحس از واژه‌های متضاد در فرهنگ اسلامی هستند که در احادیث و آموزه‌های روایی به کار رفته اند؛ برای مثال در قرآن سخن از یوم نحس وجود دارد و این تعبیر در مصحف شریف به کار رفته است که این نشان می‌دهد چنین تعبیری در تاریخ زندگی بشر صحت دارد یعنی همان طور که ایامُ الله داریم ایام نحسات نیز داریم.
برای مثال در سوره مبارکه فصلت آیه ۱۶ به ایام نحس اشاره شده و می‌فرماید: «فَأَرْسَلْنَا عَلَیْهِمْ رِیحًا صَرْصَرًا فِی أَیَّامٍ نَّحِسَاتٍ لِّنُذِیقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْیِ فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَى وَهُمْ لَا یُنصَرُونَ»
اینجا صحبت از روزهای نحسی است که عذاب الهی بر گروهی از انسان‌های فاسد، مشرک و منافق نازل شده است؛ و یا خداوند متعال در سوره مبارکه قمر آیه ۱۹ نیز فرموده است: «إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَیْهِمْ رِیحًا صَرْصَرًا فِی یَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ»
بنابراین، یوم نحس که در برابر یوم سعد است در قرآن و حدیث کاربرد داشته است البته باید کارکرد‌های این دو واژه را شناخت و درس‌های آن را فرا گرفت.
معنای سعد و نحس در آموزه‌های دینی
استفاده از واژه‌هایی مانند سعد و نحس در متون دینی به این معنا نیست که هر زمان یا مکانی به صورت مستقل و بدون ارتباط با اعمال و حوادث، برای همیشه بد یا خوب باشد.
در بررسی مفهوم نحوست، باید به زمینه‌ای که این واژه در آن به کار رفته توجه کرد. قرآن کریم در مواردی از «روز نحس» سخن گفته و این موضوع در ارتباط با حوادث و عذاب الهی مطرح شده است.
از طرف دیگر، در زندگی انسان نیز رفتار، انتخاب‌ها و اعمال او نقش مهمی در سرنوشتش دارند. بنابراین نباید نگاه به سعد و نحس زمان‌ها باعث کنار گذاشتن مسئولیت انسان در برابر اعمال خودش شود.
بر اساس آیات قرآن و آموزه‌های دینی آیا نحس و سعد بودن ذات ایام و ساعات و ماه‌ها است یا دلایلی این سعد و نحسی را بر آن‌ها عارض می‌کند؟
باید توجه داشت ذات ایام، هفته ها، ماه‌ها و تاریخ زندگی بشر قطعا نحس و شوم نیست بلکه زمان در تاریخ ظرفی است برای انجام کار‌ها و این رفتار‌های آزاردهنده و اندوهبار انسان اند که عامل نحس شمردن زمان می‌شوند به عبارت بهتر حوادث و رخداد‌های بزرگ و منفیِ انسانی می‌تواند زمانی را نحس کرده و از سعد بودن آن جلوگیری کنند.
بنابراین، ذات ایام بد و نحس نیست بلکه باید دید در روز‌هایی که معروف به نحس و شوم شده اند چه کارهایی انجام شده و چه اتفاقاتی رخ داده که زمینه چه تعبیری را فراهم کرده است.
در ادبیات قرآن روز‌هایی که عذاب الهی بر گروهی از مردم نازل شده است نحس و شوم اند و از آن‌ها به «ایام نحسات» تعبیر می‌شود.
به عبارت بهتر باید توجه داشت انسان خود بابِ عذاب الهی را با اعمالش به روی خود می‌گشاید پس سعد و نحسی انسان به اعمال انسان باز می‌گردد.
چرا ماه صفر را ماهی سنگین می‌دانند؟
با توجه به آنکه ماه صفر به ماهی نحس و سنگین در میان مردم مشهور است آیا در روایات و آیات قرآن و آموزه‌های دینی چنین تصریح شده است؟ به عبارت بهتر چرا به ماه صفر ماهی نحس می‌گویند؟
شهرت ماه صفر به نحوست در جامعه اسلامی و قاطبه مسلمین ریشه در حوادث اندوهبار، دردناک و سختی دارد که در این ماه به پیامبر (ص) و اهل بیت پیامبر (ص) وارد شده است.
به تصریح تاریخ اسلام در ماه صفر حوادث دردآور و اندوهباری رخ داده که این حوادث اسباب مشکوک بودن این ماه به نحس و شومی را فراهم کرده است.
در ماه صفر بهترین خلق و خاتم انبیای الهی یعنی حضرت محمد مصطفی (ص) در بستر بیماری قرار گرفتند و این بیماری به رحلت آن حضرت (ص) در بیست و هشتم این ماه در سال ۱۱ هجری منتهی شد، یعنی ایشان از ۱۵ تا ۲۸ این ماه حضرت رسول (ص) بیمار بودند!
علاوه بر این، در این ماه سبط نبی مکرم اسلام (ص) یعنی امام مجتبی (ع) نیز به شهادت رسیدند همین طور حضرت ثامن الحجج (ع) در ۱۷ ماه صفر به نقل مرحوم طبرسی و ابن اثیر و یا در انتهای این ماه یعنی سی ام آن، به شهادت رسیدند و شهادت ایشان در ایران اسلامی رخ داده است و از آنجایی که مردم ایران با آثار فراوان و بی نظیر هجرت امام رضا (ع) در طول سه سال اقامت ایشان در این کشور مواجه شده بودند و برایشان سرنوشت ساز بوده است شهادت آن حضرت (ع) را عامل نحوست ماه صفر می‌دانند!
مهم‌ترین حوادث تاریخی ماه صفر
ماه صفر در تاریخ اسلام با چندین رویداد مهم و اندوهبار همراه است. همین مناسبت‌ها باعث شده‌اند این ماه در فرهنگ شیعی با فضای سوگواری و یادآوری مصیبت‌های اهل‌بیت (ع) شناخته شود.
از مهم‌ترین حوادثی که در ارتباط با ماه صفر مطرح می‌شوند می‌توان به رحلت پیامبر اکرم (ص)، شهادت امام حسن مجتبی (ع)، شهادت امام رضا (ع)، ورود اسرای اهل‌بیت (ع) به شام و شهادت برخی یاران پیامبر و امیرالمؤمنین (ع) اشاره کرد.
توجه به این حوادث می‌تواند علت شکل‌گیری تعبیر «ماه سنگین صفر» را بهتر روشن کند.
آیا اتفاقات ناگوار دیگری در این ماه رخ داده که سبب این شهرت به نحوست باشد؟
بله، در طول تاریخ اسلام حوادث دیگری نیز در این ماه رخ داده که اندوهبار و تلخ است، برای مثال در روز نخست ماه صفر سال ۶۱ هجری اسرای اهل بیت علیهم السلام وارد شام شدند، در این ماه کاروان اسراء در رنج و اندوه و غل و زنجیر بنی امیه بودند و با آن‌ها به خشونت رفتار می‌شد.
همچنین، حضرت رقیه (س)، دختر سه ساله امام حسین (ع) در پنجم این ماه در سال ۶۱ هجری و در خرابه شام رحلت کردند یعنی بعد از واقعه کربلا و نیز روز نخست این ماه آغاز جنگ صفین واقع شده است و صحابی پیامبر (ص) عمار یاسر از پیشگامان تشیع در نهم ماه صفر در سن ۹۳ سالگی به شهادت رسید که شهادت او برای شیعیان و اهل بیت (ع) سنگین و دردناک بوده است.
علاوه بر این، محمدبن ابی ابکر از صحابی باوفای امیرمومنان (ع) در مصر در سال ۳۸ هجری در ماه صفر به شهادت رسید، او نیز کارگزار مولای متقیان (ع) در مصر بود و عشقی خاص به حضرت امیر (ع) داشت و در حکومت اسلامی ایشان به شهادت رسید.
بنابراین، مجموعه این حوادث دردناک و مصیبت‌های بزرگ برای پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) و ذریه ایشان و نیز اصحاب آن حضرت (ص)، باعث شده است مردم ماه صفر را نحس و سنگین بدانند.
آیا در ماه صفر انجام کارهای خیر و مهم اشکال دارد؟
یکی از باورهای رایج درباره ماه صفر این است که نباید در این ماه کارهایی مانند خرید، ازدواج، سفر یا آغاز فعالیت‌های جدید را انجام داد.
اما صرف قرار گرفتن در ماه صفر نمی‌تواند دلیلی برای ترک کارهای خیر و امور مباح زندگی باشد. انسان می‌تواند در این ماه نیز مانند سایر ماه‌های سال به فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی، خانوادگی و عبادی خود ادامه دهد.
آنچه اهمیت دارد این است که باورهای مربوط به نحوست ماه صفر با آموزه‌های معتبر دینی اشتباه گرفته نشوند.
آیا در ماه صفر باید صدقه داد؟
بر اساس آموزه‌های دینی، صدقه از اعمال پسندیده‌ای است که می‌توان آن را در تمام طول سال انجام داد و در فرهنگ اسلامی برای آن آثار معنوی و اجتماعی فراوانی بیان شده است.
در مورد ماه صفر نیز توصیه به صدقه در میان مردم و برخی نقل‌های دینی مطرح شده است. صدقه دادن می‌تواند فرصتی برای کمک به نیازمندان و انجام کار خیر باشد، بدون آنکه انسان گرفتار ترس و خرافه شود.
برای مطالعه بیشتر درباره موضوع دفع بلا و برخی باورهای مرتبط با آن می‌توانید مقاله قربانی‌‌کردن برای دفع بلا در اسلام وجود ندارد را بخوانید.
آیا روزهای پایانی ماه صفر نحس هستند؟
روزهای پایانی ماه صفر به دلیل وجود مناسبت‌های مهم مذهبی، به‌ویژه رحلت پیامبر اکرم (ص)، شهادت امام حسن مجتبی (ع) و شهادت امام رضا (ع)، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ شیعی دارند.
به همین دلیل در پایان ماه صفر مجالس سوگواری و برنامه‌های مذهبی بیشتری برگزار می‌شود.
در عین حال، نباید هر رسم یا باوری که درباره پایان ماه صفر میان مردم رواج دارد، بدون بررسی به عنوان حکم قطعی دینی معرفی شود.
برای نمونه، موضوع کوبیدن در مسجد در آخر صفر نیز از جمله رسوم و باورهایی است که درباره آن پرسش‌های مختلفی مطرح شده و بهتر است از نظر دینی و مستند بررسی شود.
آیا کوبیدن در مسجد در آخر صفر خرافات است؟
برخی افراد در پایان ماه صفر برای استقبال از ماه ربیع‌الاول به درِ مساجد مراجعه می‌کنند و رسم‌هایی مانند دق‌الباب را انجام می‌دهند.
درباره این رسم، دیدگاه‌های مختلفی مطرح شده و لازم است میان سنت دینی، اعمال مستحب مستند و رسوم عامیانه تفاوت گذاشته شود.
برای بررسی دقیق‌تر این موضوع می‌توانید مقاله آیا کوبیدن در مسجد آخر صفر خرافات است؟ را در بخش مذهبی سایت جیران مطالعه کنید.
چگونه در ماه صفر از خرافات دوری کنیم؟
برای شناخت درست ماه صفر بهتر است میان سه موضوع تفاوت قائل شویم:
- مناسبت‌ها و حوادث تاریخی ماه صفر
- اعمال و توصیه‌های دینی معتبر
- رسوم و باورهای عامیانه
ممکن است یک رسم در جامعه بسیار مشهور باشد، اما مشهور بودن آن به معنای مستند بودن آن در منابع دینی نیست.
بنابراین در موضوعاتی مانند نحوست ماه صفر، صدقه، اعمال پایان صفر و دیگر رسوم این ماه، بهتر است منبع هر ادعا بررسی شود.
راه‌های مناسب برای گذراندن ماه صفر
ماه صفر می‌تواند فرصتی برای توجه بیشتر به معنویت و انجام کارهای خیر باشد. از جمله کارهایی که می‌توان در این ماه انجام داد عبارت‌اند از:
- خواندن قرآن
- دعا و استغفار
- صدقه دادن
- کمک به نیازمندان
- شرکت در مجالس مذهبی
- مطالعه سیره پیامبر اکرم (ص) و اهل‌بیت (ع)
- انجام واجبات
- ترک گناهان و محرمات
- کمک به دیگران
- دوری از خرافات
برای استفاده از محتوای قرآنی و ادعیه نیز می‌توانید به ابزار قرآن و ادعیه جیران مراجعه کنید.
آیا ماه صفر برای ازدواج و شروع کار مناسب نیست؟
یکی از پرسش‌های رایج این است که آیا می‌توان در ماه صفر ازدواج کرد یا کار جدیدی را آغاز کرد؟
صرف نام‌گذاری ماه صفر به عنوان ماهی سنگین، به خودی خود به معنای ممنوع بودن ازدواج، خرید، سفر، شروع کسب‌وکار یا دیگر امور مباح نیست.
بنابراین نباید ترس از نحوست ماه صفر باعث شود انسان از کارهای مشروع و خیر خودداری کند.
مهم این است که هر تصمیمی بر اساس عقل، شرایط واقعی زندگی، مشورت و آموزه‌های معتبر دینی گرفته شود.
رابطه اعمال انسان با سعد و نحس زندگی
در وهله نخست شایسته است توجه کنیم نحس و سعد بودن روز‌ها برای عموم انسان‌ها در طول زندگی شان در دست خودشان است یعنی انسان‌ها با شناخت، اندیشه و اراده خویش سعد یا نحس بودن ایام زندگی را رقم می‌زنند؛ برای مثال همان طور که بیان شد وقوع بلایا و گرفتاری‌های اهل بیت (ع) در ماه صفر موجب شهرت آن به نحوست شده است.
اما در این میان صدقه همیشه شایسته و سزاوار بوده و در ماه صفر نیز مورد سفارش و تاکید است شاید برای آنکه از این طریق شیعیان که در زمان ائمه علیهم السلام به نحس بودن این ماه گرایش یافته بودند و اهل بیت (ع) به آن‌ها آموزش داده اند که برای دفع بلا صدقه بدهند و با سفارش به دادن صدقه در این ماه یادآوری کرده اند که جامعه از حرکت و نشاط و پویایی باز نماند و با صدقه روز نحس را به روز سعد تبدیل کند.
به عبارت بهتر افراد حتی می‌توانند ایام نحسات را با صدقه به ایام سعد تبدیل و بلا و سختی را از خود دور کنند.
البته اخلاق حسنه، انجام واجبات و ترک مُحَرمات در کنار دادن صدقه باعث می‌شود که هر زمانی برای مسلمانان عید و سعد باشد.
بیشتر بخوانید: تعبیر گریه کردن در خواب
جمع‌بندی علت سنگین بودن ماه صفر
علت سنگین بودن ماه صفر را می‌توان در مجموعه‌ای از حوادث مهم و اندوهبار تاریخ اسلام جست‌وجو کرد. رحلت پیامبر اکرم (ص)، شهادت امام حسن مجتبی (ع)، شهادت امام رضا (ع) و حوادث مربوط به اهل‌بیت (ع) از جمله عواملی هستند که باعث شده‌اند این ماه در فرهنگ عمومی مسلمانان با عنوان ماهی سنگین شناخته شود.
با این حال، سنگین دانستن ماه صفر نباید به معنای نحس بودن ذاتی این ماه یا ممنوع بودن کارهای خیر و امور مباح زندگی باشد.
بهتر است این ماه را فرصتی برای یادآوری تاریخ اسلام، توجه به سیره اهل‌بیت (ع)، انجام اعمال خیر، صدقه، دعا، کمک به نیازمندان و تقویت ارتباط معنوی با خداوند بدانیم.
سوالات متداول درباره ماه صفر
علت سنگین بودن ماه صفر چیست؟
علت اصلی شهرت ماه صفر به سنگینی، وقوع مجموعه‌ای از حوادث تاریخی و مذهبی اندوهبار در این ماه است؛ از جمله رحلت پیامبر اکرم (ص)، شهادت امام حسن مجتبی (ع) و شهادت امام رضا (ع).
آیا ماه صفر واقعاً نحس است؟
ماه صفر در فرهنگ عمومی گاهی نحس دانسته می‌شود، اما باید میان سنگین بودن این ماه به دلیل حوادث تاریخی و اعتقاد به نحس بودن ذاتی آن تفاوت گذاشت.
آیا در ماه صفر نباید خرید یا ازدواج کرد؟
صرف قرار گرفتن در ماه صفر دلیل کافی برای ممنوع دانستن خرید، ازدواج، سفر یا دیگر امور مباح نیست.
آیا صدقه در ماه صفر برای دفع بلا خوب است؟
صدقه از اعمال پسندیده در اسلام است و می‌توان در ماه صفر نیز صدقه داد. کمک به نیازمندان و انجام کار خیر می‌تواند از اعمال ارزشمند این ماه باشد.
چرا پایان ماه صفر اهمیت دارد؟
پایان ماه صفر با چند مناسبت مهم مذهبی و تاریخی همراه است و به همین دلیل در میان شیعیان اهمیت ویژه‌ای دارد.
آیا کوبیدن در مسجد در آخر صفر حکم شرعی دارد؟
درباره رسم دق‌الباب در پایان صفر دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد و برای شناخت حکم آن باید به منابع معتبر دینی و نظر عالمان مراجعه کرد. برای بررسی این موضوع می‌توانید مقاله «آیا کوبیدن در مسجد آخر صفر خرافات است؟» را مطالعه کنید.
نظرات کاربران