همه چیز درباره ادرار نوزاد؛ تعداد دفعات، رنگ و بوی نرمال که باید بدانید

سلامت نوزاد همیشه اولویت اول والدین است و جالب است بدانید که یکی از بهترین پنجره‌ها برای نظارت بر وضعیت داخلی بدن کودک، محتویات پوشک اوست! ادرار نوزاد می‌تواند اطلاعات زیادی درباره میزان آبرسانی، عملکرد کلیه‌ها و حتی احتمال وجود عفونت به ما بدهد. در این مقاله جامع، هر آنچه باید در مورد ادرار نوزاد بدانید را بررسی می‌کنیم.

نوزاد در روز چند بار باید ادرار کند؟

تعداد دفعات ادرار در روزهای اول تولد متغیر است و با رشد نوزاد تغییر می‌کند.

روزهای اول پس از تولد

در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول، نوزاد ممکن است فقط ۱ یا ۲ بار ادرار کند. این به دلیل غلظت بالای آغوز (کلستروم) و حجم کم معده نوزاد است.

پس از هفته اول

با جاری شدن شیر مادر یا مصرف شیر خشک، تعداد دفعات افزایش می‌یابد:

• نوزادان ۱ تا ۴ هفته: معمولاً ۶ تا ۸ بار در شبانه‌روز.

• نوزادان بزرگ‌تر: ممکن است به ۱۰ بار در روز هم برسد.

نکته: اگر نوزاد شما کمتر از ۴ پوشک خیس در ۲۴ ساعت دارد، حتماً با متخصص اطفال مشورت کنید.

تحلیل رنگ ادرار نوزاد (از زرد روشن تا نارنجی)

رنگ ادرار مهم‌ترین شاخص برای تشخیص میزان مایعات بدن است.

لکه‌های صورتی یا نارنجی (کریستال‌های اورات)

بسیاری از والدین با دیدن لکه‌های آجری رنگ در پوشک وحشت‌زده می‌شوند. این‌ها معمولاً کریستال‌های اسید اوریک هستند که در ادرار غلیظ دیده می‌شوند. اگر این موضوع بعد از روز چهارم تولد ادامه داشت، نشانه این است که نوزاد به اندازه کافی شیر دریافت نمی‌کند.

بیشتر بخوانید: درمان شب ادراری با طب سنتی

بوی ادرار نوزاد؛ چه زمانی نگران‌کننده است؟

ادرار نوزاد سالم معمولاً بوی بسیار کمی دارد.

1. بوی تند و شبیه آمونیاک: معمولاً نشانه غلیظ بودن ادرار و کم‌آبی است.

2. بوی بسیار بد و متعفن: می‌تواند نشانه عفونت مجاری ادراری (UTI) باشد.

3. بوی شیرین یا خاص: در موارد نادر می‌تواند به اختلالات متابولیک ارثی اشاره داشته باشد.

عفونت ادراری در نوزادان؛ علائم و پیشگیری

عفونت ادراری در نوزادان برخلاف بزرگسالان همیشه با سوزش واضح همراه نیست.

علائم هشدار دهنده:

• تب بی‌دلیل

• بی‌قراری و گریه هنگام ادرار کردن

• بوی بد ادرار

• بی‌اشتهایی یا استفراغ

پیشگیری: تعویض به‌موقع پوشک و تمیز کردن نوزاد (به‌خصوص دختران) از سمت جلو به عقب برای جلوگیری از ورود باکتری‌های روده به مجاری ادرار.

سوالات متداول والدین

آیا ادرار نکردن نوزاد در شب طبیعی است؟

بله، با رشد نوزاد و تکامل مثانه، ممکن است کودک در طول خواب عمیق ادرار نکند و بلافاصله بعد از بیداری پوشک خود را خیس کند. اما اگر در طول روز هم تعداد دفعات کم است، باید بررسی شود.

علت ادرار جهشی در نوزادان پسر چیست؟

این صرفاً به دلیل ساختار آناتومیک و فشار مثانه است و جای نگرانی ندارد. هنگام تعویض پوشک، یک پارچه تمیز روی مجرا بگذارید تا غافلگیر نشوید!

چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟

اگر هر یک از موارد زیر را مشاهده کردید، زمان را از دست ندهید:

1. وجود خون در ادرار (حتی یک قطره).

2. تب بالای ۳۸ درجه همراه با تغییر در ادرار.

3. بیش از ۶ تا ۸ ساعت ادرار نکردن نوزاد.

4. گریه شدید و جمع کردن پاها به داخل شکم موقع ادرار.

نتیجه‌گیری

نظارت بر ادرار نوزاد ساده‌ترین راه برای اطمینان از تغذیه صحیح اوست. با چک کردن روزانه رنگ، بو و تعداد دفعات، می‌توانید بسیاری از مشکلات را پیش از جدی شدن شناسایی کنید. همیشه به غریزه مادرانه/پدرانه خود اعتماد کنید؛ اگر حس می‌کنید چیزی در پوشک نوزاد “طبیعی” نیست، مشورت با پزشک بهترین راه حل است.

بررسی تخصصی کریستال‌های اورات؛ «لکه‌ی آجری» ترسناک

بسیاری از والدین با دیدن لکه‌های نارنجی یا مایل به قرمز در پوشک نوزاد در روزهای اول، آن را با خون اشتباه می‌گیرند.

• این چیست؟ این‌ها کریستال‌های اسید اوریک هستند. زمانی که ادرار نوزاد بسیار غلیظ باشد، این مواد معدنی ته‌نشین شده و روی پوشک اثر می‌گذارند.

• چه زمانی عادی است؟ در ۳ روز اول تولد کاملاً طبیعی است چون نوزاد هنوز شیر زیادی دریافت نکرده است.

• هشدار: اگر از روز پنجم به بعد همچنان این لکه‌ها را دیدید، نشانه این است که نوزاد کم‌آبی (Dehydration) دارد و به درستی از سینه مادر یا شیشه شیر تغذیه نمی‌شود.

ادرار سوختگی (Diaper Rash) و ارتباط آن با اسیدیته ادرار

یکی از دلایل اصلی التهاب پوست نوزاد، ماندن طولانی‌مدت ادرار در پوشک است.

• تجزیه شیمیایی: وقتی ادرار با مدفوع ترکیب می‌شود، آنزیم‌های مدفوع باعث آزاد شدن آمونیاک از ادرار می‌شوند. آمونیاک سطح pH پوست را بالا برده و باعث سوختگی شیمیایی می‌شود.

• پیشگیری حرفه‌ای: استفاده از کرم‌های حاوی اکسید روی (Zinc Oxide) یک لایه محافظ ایجاد می‌کند تا اسیدیته ادرار مستقیماً با پوست لطیف نوزاد در تماس نباشد.

جدول زمانی تغییرات ادرار از بدو تولد تا ۶ ماهگی

تاثیر تغذیه مادر (در نوزادان شیرخوار) بر ادرار

آیا چیزی که مادر می‌خورد روی ادرار نوزاد تاثیر دارد؟ پاسخ مثبت است.

• داروها: مصرف آنتی‌بیوتیک توسط مادر می‌تواند بوی ادرار نوزاد را تغییر دهد یا باعث ایجاد برفک و تغییر در دفع شود.

• مکمل‌ها: ویتامین‌های گروه B (به‌ویژه B12) که مادر مصرف می‌کند، می‌تواند ادرار نوزاد را به زرد پررنگ یا حتی مایل به فسفری تغییر دهد.

• خوراکی‌های خاص: مصرف مقادیر زیاد چغندر یا خوراکی‌های دارای رنگ مصنوعی توسط مادر، ممکن است تغییر رنگ بسیار جزیی در ادرار نوزاد ایجاد کند.

تفاوت‌های جنسیتی در سیستم ادراری نوزادان

والدین باید بدانند که مراقبت از سیستم ادراری در دختران و پسران متفاوت است:

در نوزادان دختر

• ترشحات واژینال: گاهی در روزهای اول تولد، به دلیل هورمون‌های دریافتی از مادر، ممکن است همراه با ادرار، ترشحات سفید یا حتی مقدار کمی خون (پریود نوزادی) دیده شود که کاملاً طبیعی است و برطرف می‌شود.

• نظافت: همیشه از سمت جلو به عقب تمیز کنید تا باکتری‌های ناحیه مقعد باعث عفونت مجاری ادراری نشوند.

در نوزادان پسر

• تنگی مجرا: اگر نوزاد پسر هنگام ادرار کردن بی‌قراری می‌کند یا ادرار او به صورت قطره‌قطره و با فشار خیلی کم خارج می‌شود، ممکن است دچار تنگی مجرای ادرار یا فیموزیس باشد که نیاز به بررسی پزشک دارد.

• مراقبت‌های بعد از ختنه: تغییر در الگوی ادرار یا ترس نوزاد از ادرار کردن در ۲۴ ساعت اول بعد از ختنه طبیعی است، اما تورم بیش از حد نباید نادیده گرفته شود.

نقش پوشک‌های مدرن در تشخیص ادرار

پوشک‌های جدید دارای نشانگر تعویض (Wetness Indicator) هستند. این خط رنگی که معمولاً از زرد به آبی تغییر رنگ می‌دهد، به والدین کمک می‌کند بدون باز کردن پوشک متوجه ادرار نوزاد شوند.

• نکته: استفاده از این تکنولوژی برای نوزادانی که دچار بیماری‌های کلیوی هستند و نیاز به ثبت دقیق تعداد دفعات دارند، حیاتی است.

بیشتر بخوانید: آیا چای دادن برای کودکان و نوزادان مضر است؟