نماز یکی از مهم‌ترین عبادت‌ها در اسلام است؛ اما چرا مسلمانان باید نماز را به زبان عربی بخوانند؟ آیا نمی‌توان همان مفاهیم و ذکرها را به زبان فارسی یا زبان مادری بیان کرد؟ پاسخ این پرسش به احکام نماز، سنت پیامبر اسلام، حفظ شکل یکسان عبادت و جایگاه زبان مشترک در میان مسلمانان مربوط می‌شود.
در این مطلب از بخش مذهبی سایت تفریحی جیران، دلایل عربی خواندن نماز، فلسفه این حکم و تفاوت میان اذکار واجب نماز و دعاهای شخصی را بررسی می‌کنیم.
چرا باید نماز را عربی بخوانیم؟
چرا باید نماز را عربی بخوانیم؟ از بخش مذهبی سایت تفریحی جیران همراه باشید.
برای روشن شدن پاسخ، ابتدا باید منظور از سؤال روشن شود، اگر منظور این است که به جای عربی زبان دیگری جایگزین شود، این سؤال برای افراد بی‌گانۀ از آن زبان نیز مطرح است! و اگر منظور این است که چرا باید نماز را فقط به زبان عربی بخوانیم؟
دلایل عربی بودن نماز چیست؟
در فقه اسلامی، نماز عبادتی با شکل و اجزای مشخص است. ازاین‌رو، درباره زبان اذکار واجب آن نیز احکام معینی وجود دارد. در ادامه، دلایل و حکمت‌هایی را که برای عربی بودن نماز بیان شده است، بر اساس متن اصلی مقاله مرور می‌کنیم.
۱. حفظ نماز در طول قرون و اعصار
و هر کسی نمی‌تواند به زبان مادری و محلی خود نماز بخواند، باید به نکات زیر توجه داشت:
عمده‌ترین دلیل در خواندن نماز به زبان عربی، – پس از آن‌که نماز، سنت پیامبر است و عبادات توقیفی(به جا آوردن آنها باید به همان شکلی باشد که خداوند تعیین فرموده است.) هستند- حفظ و بقای نماز در طول قرون و اعصار است که بدون کم و کاست برای همیشه باقی بماند، و اگر هر کسی به زبان محلی و مادری خود آن‌را تلفظ می‌نمود احتمال کم و زیاد شدن الفاظ، تحریف و آمیخته شدن به خرافات و مطالب بی‌اساس منتفی نبود. و چه بسا این تغییرات، به دیگر واجبات و ارکان نماز نیز سرایت می‌کرد و شاید کم کم اصل نماز از اهمیت افتاده و کاملاً به فراموشی سپرده می‌شد.
بدیهی است برای این‌که هر چیزی برای همیشه و در طول تاریخ بماند، باید دارای معیار و مقیاسی غیرقابل تغییر باشد؛ نظیر این‌که در مورد اندازه، میلی متر، سانتی متر و یا متر و در مورد وزن، گرم، کیلو و… را به عنوان معیار و میزان غیرقابل تغییر قرار داده‌اند، همچنین در مورد نماز، اموری را که به نام واجبات و ارکان است به عنوان معیار و ملاک قرار داده‌اند که یکی از آنها لزوم عربی بودن اذکار واجب آن است.
۲. وحدت مسلمانان در سراسر جهان
اسلام یک دین جهانى است و می‌خواهد همۀ مسلمانان را در یک جبهه و صف واحد قرار دهد. تشکیل چنین جمعیتى بدون زبان واحدى که همه با هم تفاهم کنند، امکانپذیر نیست؛ از این‌رو زبان عربى که به اعتراف اهل فن، از جامعترین زبانهاى دنیا است، می‌تواند به عنوان یک زبان بین‌المللى و زبان نماز تمام مسلمانان، رمز وحدت و نشانۀ یگانگى مسلمانان باشد؛ این اصل در سایر دستورات اسلامى، مانند به سوى قبلۀ واحد نماز خواندن و… نیز تجلى پیدا کرده است.
۳. آیا یادگیری اذکار نماز دشوار است؟
ممکن است به ذهن کسی برسد که وادار کردن مردمی غیر مسلط بر زبان عربی به خواندن نماز به زبان عربی، نوعی ایجاد مشقت برای آنها و اجحاف و ستم در حق آنها است. در جواب می‌توان گفت: برای مردمی که برای رفع حوایج روزمرۀ خود، ده‌ها و بلکه صدها اصطلاح و واژه‌های بی‌گانه را به راحتی یاد گرفته و به کار می‌برند، یاد گرفتن کلمات نماز که مجموع کلمات واجب آن (با حذف کلمات تکراری) حدود 20 کلمه است، کار مشکلی نیست. از طرف دیگر، معنای ظاهری و سطحی کلمات نماز بسیار ساده و آسان است و همۀ مردم به راحتی می‌توانند معنای سطحی و ظاهری «بسم الله الرحمن الرحیم» و… را یاد بگیرند؛ هر چند این کلمات دارای معانی عمیق و گسترده است.
۴. جایگاه زبان عربی در بیان مفاهیم دینی
از نظر زبان‌شناسان، زبان عربی از کامل‌ترین زبان‌های دنیا است که به خوبی می‌تواند مفاهیم و مطالب گسترده و عمیق را در قالب‌های زیبا و کوتاه بیان کند.[1]
۵. آیا تمام عبادت‌ها باید به زبان عربی باشند؟
عربى بودن الفاظ و اذکار در هر حکم و عبادتى شرط لازم نیست. همان‌گونه که بنابر نظر بعضى از علما، عربى بودن صیغۀ عقد ازدواج ضرورتى ندارد،[2] و بعضى از علما، مانند امام خمینى(ره) در این باره می‌گوید: اگر مکلف خودش نمی‌تواند صیغه را به عربى بخواند، حتى در صورتى که بتواند وکیل بگیرد، جواز عقد به غیر عربى خالى از قوت نیست.[3] همچنین لازم نیست دعاها نیز حتماً به عربى خوانده شوند و انسان در غیر از حالت نماز می‌تواند با خداوند به هر زبانی صحبت و با او راز و نیاز کند و به فتوای اکثر مراجع، در نماز نیز در غیر از اذکار واجب و خصوصاً در قنوت، می‌تواند به زبان غیر عربی دعا کند.[4] البته آنچه گفته شد به معناى بی‌توجهى مسلمانان به معانى اذکار در نماز و… نیست، بلکه بر هر مسلمان لازم است که با معناى نماز و دعاها آشنا گردد تا بفهمد با خداى خود چه می‌گوید، و در این صورت است که اعمال او خشک و بی‌روح تلقى نشده و سکوى پرواز او به سوى ابدیت خواهند گشت.
آیا می‌توان نماز را به زبان فارسی خواند؟
در احکام رایج فقه اسلامی، اذکار واجب نماز باید مطابق ضوابط شرعی و با رعایت شرایط مربوط به قرائت عربی ادا شوند. بنابراین، دعا کردن به زبان فارسی را نباید با جایگزین کردن زبان فارسی به‌جای اذکار واجب نماز یکسان دانست.
جزئیات برخی احکام ممکن است بر اساس مذهب فقهی و نظر مرجع تقلید تفاوت داشته باشد. اگر درباره وظیفه شرعی خود پرسشی دارید، بهتر است حکم دقیق را از رساله یا دفتر مرجع تقلید خود بررسی کنید.
آیا می‌توان خارج از نماز با زبان فارسی دعا کرد؟
بله؛ انسان می‌تواند در دعاهای شخصی، خواسته‌ها و نیازهای خود را به زبان مادری بیان کند و با خداوند راز و نیاز داشته باشد. عربی بودن اذکار واجب نماز به این معنا نیست که همه دعاها در تمام موقعیت‌ها باید عربی باشند.
همچنین آشنایی با معنای سوره حمد، سوره توحید و ذکرهای رکوع و سجده می‌تواند به درک بهتر نماز کمک کند. برای آشنایی بیشتر با سوره توحید می‌توانید مقاله فضیلت سوره توحید را در جیران بخوانید.
چگونه معنای نماز را بهتر یاد بگیریم؟
- ترجمه فارسی سوره حمد را یاد بگیرید و هنگام قرائت به مفاهیم آن توجه کنید.
- معنای ذکرهای رکوع و سجده را مطالعه کنید.
- ترجمه تشهد و سلام نماز را بخوانید تا با مفهوم این بخش‌ها آشنا شوید.
- برای یادگیری احکام نماز از منابع معتبر دینی استفاده کنید.
برای آشنایی با نمونه‌ای از نمازهای مستحبی و شیوه خواندن آنها، مطلب آموزش خواندن نماز امام زمان (عج) را نیز مطالعه کنید.
پرسش‌های متداول درباره عربی خواندن نماز
چرا نماز باید به زبان عربی خوانده شود؟
بر اساس احکام رایج فقه اسلامی، نماز عبادتی با ساختار و اذکار مشخص است. حفظ شکل معین عبادت و یکسان ماندن اذکار واجب در میان مسلمانان از جمله حکمت‌هایی است که برای عربی بودن نماز بیان می‌شود.
آیا کسی که زبان عربی نمی‌داند می‌تواند نماز بخواند؟
ناآشنایی با زبان عربی مانع یادگیری نماز نیست. افراد می‌توانند قرائت و ذکرهای لازم را به‌تدریج بیاموزند و هم‌زمان ترجمه آنها را مطالعه کنند. در صورت وجود ناتوانی یا شرایط خاص، باید حکم شرعی مربوط را از مرجع تقلید خود بپرسند.
آیا دعا در قنوت می‌تواند فارسی باشد؟
در این زمینه باید به نظر مرجع تقلید و احکام فقهی مربوط مراجعه کرد. حکم دعاهای مستحبی و شخصی را نباید بدون بررسی به همه اجزای نماز تعمیم داد.
آیا فهم معنای نماز ضروری است؟
آشنایی با معنای آیات و ذکرهای نماز به افزایش آگاهی و توجه نمازگزار کمک می‌کند. حتی اگر فرد هنوز همه ترجمه‌ها را نمی‌داند، می‌تواند به‌تدریج معنای آنها را یاد بگیرد و برای حضور قلب بیشتر تلاش کند.
آیا دعا کردن به زبان فارسی اشکالی دارد؟
در دعاهای شخصی خارج از نماز، انسان می‌تواند با زبان مادری خود با خداوند راز و نیاز کند. برای دعاهای داخل نماز، باید احکام مربوط به هر بخش را در نظر گرفت.
منابع و ارجاعات
[1]. طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 4، ص 160، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417ق؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 9، ص 300؛ ج 13، ص 311، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.
.[2] گرامی، محمد علی، معلقات، ج 4، ص 645.
[3]. طباطبائی یزدی، سید کاظم، عروة الوثقى، ج 2، حاشیۀ ص 645.
[4]. توضیح المسائل مراجع، ج 1، ص 62.
موارد پیشنهادی: تاثیر و فواید اسم اعظم خداوند
نظرات کاربران