با چرا از اول محرم برای امام حسین عزاداری می‌کنیم؟ از بخش مذهبی سایت تفریحی جیران همراه باشید.
عزاداری امام حسین (ع) همزمان با شروع ماه محرم آغاز می‌شود، این در حالی است که ایشان روز عاشورا به شهادت رسیده‌اند.
برپایی مجالس عزا برای کسانی که جان خویش را در راه خدا از دست داده‌اند از شعائر الهی است؛ زیرا انسان را به یاد خدا می‌اندازد و به هم‌نوایی اجتماعی با جنبش آن شهیدان می‌انجامد. چنان‌که خدای سبحان در این خصوص می‌فرماید: «وَ مَن یُعَظِّم شَعائِرَ فَانَّها مِن تَقوَی القُلُوب» (حج / ۳۲)؛ «به یقین هر کس شعائر خدا را پاس دارد و بزرگ شمارد، کار او از پرهیزگاری است.» بر اساس آیه دیگری از سوره یوسف، «وَابْیَضَّتْ عَینَاهُ مِنَ الحُزنِ» (یوسف/ ۸۴)؛ «و چشمانش از شدت اندوه سفید شد.» گریستن بر فراق عزیزان از دست داده، پذیرفته شده است.
بنابراین قرآن، این سنت را تأیید می‌کند و آن را در شمار پاسداشت شعائر الهی می‌داند. در عرصه روایات، رویکرد ویژه‌ای در بحث عزاداری به چشم می‌خورد که آن را امری مستحب و پرفضیلت برشمرده و برای آن اهمیت فراوانی قائل شده است. بنابراین قرآن بر زنده نگه داشتن فضیلت‌ها و صفات والای انسان‌های برجسته و اولیای دین در آیات گوناگون، تأکید ورزیده است. از سوی دیگر معصومین درباره زنده نگه داشتن حادثه کربلا به شیوه‌های گوناگون مانند: تشویق به برپایی مجالس سوگواری، تشویق به گریستن و گریاندن، تشویق شاعران به مرثیه‌سرایی و تشویق و ترغیب به زیارت امام حسین علیه‌السلام، تلاش کرده‌اند.
بر اساس آنچه بیان گردید، برای پاسخگویی به این پرسش که چرا برای امام حسین (ع) از اول دهه محرم (یعنی نه از روز عاشورا) سوگواری شروع می‌شود؟ موضوع گفت‌وگو با آیت‌الله محمدهادی یوسفی غروی است که در ادامه می‌خوانید:
آیت‌الله غروی در پاسخ به چرایی شروع عزاداری امام حسین (ع) از اول محرم گفت: این سؤال بر برخی از معصومین (ع) از جمله امام صادق (ع) نیز عرضه شده است.
بیشتر بخوانید: اعمال شب و روز اول محرم
وی ادامه داد: ائمه در پاسخ به این سؤال در کنار پاسخ‌های ظاهری، برخی مضامین غیبی را نیز عنوان می‌کنند. به عنوان مثال حضرت صادق (ع) در این خصوص فرموده است: «در عالم غیب پیراهن خونین امام حسین (ع) را فرشتگان بنا به خواست حضرت فاطمه سلام الله علیها از اول محرم پهن می‌کنند که این باعث غم‌آلودگی دل شیعیان و پیروان آن حضرت می‌شود.»
این استاد حوزه افزود: علاوه بر جنبه‌های غیبی، می‌توان جنبه‌های ظاهری در پاسخ به این سؤال را نیز مد نظر قرار داد. این‌که شیعیان به پیروی از امامانشان و پیشوایانشان مراسم سوگواری را از این زمان شروع می‌کردند؛ یعنی این پیروان به دنبال آن پیشوایان این چنین کردند. متن معینی که از ناحیه امام معصوم در این باره باشد، متنی است که از امام رضا (ع) نقل شده است. بر اساس این نقل، امام هشتم می‌فرمایند: «پدرم موسی‌بن‌جعفر (ع) وقتی ماه محرم وارد می‌شد، دیگر خندان دیده نمی‌شد و روز به روز غم و اندوه وی افزوده می‌شد تا روز دهم محرم که آن روز، روز گریه و ناله آن حضرت بود. ایشان در این روز می‌گریستند و می‌فرمودند: این روز، روزی است که جدم حسین‌بن‌علی (ع) را همراه هجده تن از رجال بنی‌هاشم در کربلا شهید کردند و امام حسین (ع) را از پشت سر بریدند.» این متن، روایت قابل اطمینان و موثقی است که از امام رضا (ع) به نقل روش پدر بزرگوارشان حضرت موسی‌بن‌جعفر (ع) به دست ما رسیده است.
وی تأکید کرد: البته این‌که روایت یادشده را حضرت رضا (ع) از پدرشان نقل می‌کنند به معنای این نیست که صرفا خبری را نقل می‌کنند و خودشان بر خلاف مفاد این خبر عمل می‌نمایند، بلکه به طور ضمنی به این موضوع اشاره می‌نمایند که خود من نیز این گونه هستم؛ چراکه پدرم این گونه بودند. این مسأله بیانگر این است که روش و سبک و سیره معصومین بعد از شهادت امام حسین (ع) این گونه بوده است؛ یعنی از دوران امامت حضرت زین‌العابدین (ع) این گونه عمل می‌کردند.
غروی در ادامه با بیان این موضوع که شیعیان به تأسی از ائمه از اول محرم به عزاداری سیدالشهدا (ع) می‌پرداختند، افزود: اما این‌که چرا خود ائمه (ع) از روز اول آن گونه اقدام و عمل کردند موضوع دیگری است که باید به آن توجه کرد.
وی ادامه داد: ما یک بار سؤال را از ناحیه فقهی جواب می‌دهیم و یک بار از ناحیه علت و حکمت این کار. جواب این است که ظاهرا اگر می‌خواستند از خود روز شهادت یادبود بگیرند، این صرفا یادبود عاطفی می‌شد؛ در حالی که فلسفه حرکت امام عمدتا به پیش از شهادت ایشان برمی‌گردد؛ حرکتی که جای سؤال دارد؛ جای توقف و تأمل دارد؛ برای این‌که رهرو ببیند که رهبر یا پیشوایش چه کرده و چه گفته، حرکت و قیام خود را به چه بیانی تعبیر کرده است و این آگاهی مایه عمل پیرو از رهبر شود.
وی تصریح کرد: به همین دلیل ائمه معصومین (ع) از پیروان خود خواسته‌اند از روز اول محرم به حرکت سیدالشهدا (ع) توجه کنند. ده روز پیش از شهادت حضرت (ع) زمان خوبی برای تأمل و اندیشه درباره این است که چرا حضرت از مدینه به مکه رفتند؟ چرا از مکه به سوی عراق رفته و چرا از بین شهرهای عراق کوفه را انتخاب کردند؟ چرا سر از کربلا در آوردند؟ بیانات حضرت برای دوستان و دشمنان یا هر کسی که در میانه راه با او روبه‌رو شدند چه بوده است؟
ایشان در ادامه با تأکید بر توجه به علل حرکت امام حسین (ع) به عنوان اصلی‌ترین دلیل شروع عزاداری سیدالشهدا (ع) از اول محرم، خاطرنشان کرد: تمامی زوایای حرکت حضرت قابل تأمل و تفکر است؛ این که چرا حضرت در ایام عرفه که تمامی حاجیان در مکه حضور دارند آن‌جا را ترک می‌کند در حالی که خودش فرزند منی و مکه است و مناسبات را به طور کامل درک می‌کند؟ تمامی این‌ها مواردی هستند که توجه عمیق‌تر به حرکت ایشان را ضروری می‌نماید.
ایشان تأکید کرد: در خلال حرکت امام حسین (ع) سؤال‌هایی نیز از ناحیه دوست و دشمن پرسیده می‌شود، حضرت بر اساس فهم و معرفت طرف مقابل به آن‌ها پاسخ می‌دهد و دلایل اقدام و حرکت خود را تبیین و تشریح می‌کند. مطالعه و تأمل در این اتفاقات و پرسش و پاسخ‌ها موجب می‌شود ابعاد مختلف حرکت حضرت امروز برای ما قابل فهم باشد.
بیشتر بخوانید: فلسفه عاشورا
چرا عزاداری امام حسین (ع) از اول محرم آغاز می‌شود؟
آغاز عزاداری از ابتدای ماه محرم به این معنا نیست که روزهای پیش از عاشورا از روز شهادت مهم‌تر هستند یا سوگواری تنها به دهه نخست محرم محدود می‌شود. بلکه شروع این مراسم از روزهای نخست ماه، فرصتی برای یادآوری تدریجی واقعه کربلا و آشنایی با مسیر و اهداف قیام امام حسین (ع) است.
حادثه کربلا در یک روز اتفاق نیفتاد. حرکت امام حسین (ع) از مدینه آغاز شد، در مکه ادامه پیدا کرد و سپس با عبور از منزلگاه‌های مختلف به سرزمین کربلا رسید. در طول این مسیر، سخنان، تصمیم‌ها و برخوردهای امام با افراد مختلف، بخش مهمی از تاریخ عاشورا را شکل می‌دهد.
به همین دلیل، عزاداری از ابتدای محرم می‌تواند فرصتی باشد تا مخاطبان در کنار سوگواری، با زمینه‌های تاریخی واقعه، علت حرکت امام و پیام‌های قیام ایشان نیز آشنا شوند.
ارتباط آغاز محرم با سیره اهل‌بیت (ع)
یکی از پاسخ‌های مهم به پرسش علت شروع عزاداری از اول محرم، توجه به سیره اهل‌بیت (ع) است. در روایتی که از امام رضا (ع) نقل شده، ایشان از اندوه پدرشان امام موسی کاظم (ع) در روزهای ماه محرم سخن می‌گویند.
بر اساس این روایت، با ورود ماه محرم، آثار شادی از چهره امام موسی کاظم (ع) کنار می‌رفت و اندوه ایشان تا روز عاشورا افزایش پیدا می‌کرد. در روز دهم محرم نیز آن حضرت به سوگواری و گریه برای امام حسین (ع) می‌پرداختند.
این روایت نشان می‌دهد که یادآوری مصیبت امام حسین (ع) در سیره اهل‌بیت تنها به روز دهم محرم محدود نبوده و از آغاز ماه مورد توجه قرار داشته است.
چرا فقط روز عاشورا عزاداری نمی‌کنیم؟
اگرچه روز عاشورا زمان شهادت امام حسین (ع) و یاران ایشان است، اما شناخت واقعه کربلا بدون بررسی اتفاقات پیش از آن کامل نمی‌شود.
برای درک بهتر این حادثه باید به پرسش‌هایی مانند موارد زیر توجه کرد:
- چرا امام حسین (ع) مدینه را ترک کردند؟
- چرا ابتدا به مکه رفتند؟
- علت حرکت ایشان به سوی عراق چه بود؟
- چه اتفاقاتی در مسیر مکه به عراق رخ داد؟
- چرا امام حسین (ع) در سرزمین کربلا توقف کردند؟
- هدف و پیام اصلی قیام امام حسین (ع) چه بود؟
این پرسش‌ها نشان می‌دهند که عاشورا تنها یک واقعه مربوط به روز دهم محرم نیست؛ بلکه نتیجه مسیری تاریخی و مجموعه‌ای از تصمیم‌ها و موضع‌گیری‌هاست. آغاز عزاداری از اول محرم فرصتی برای مرور این مسیر و آشنایی بیشتر با پیام قیام امام حسین (ع) فراهم می‌کند.
فلسفه عزاداری امام حسین (ع) چیست؟
عزاداری برای امام حسین (ع) تنها ابراز اندوه و گریه برای شهادت ایشان نیست. این مراسم فرصتی برای زنده نگه داشتن ارزش‌هایی است که امام حسین (ع) برای آن‌ها ایستادگی کردند؛ از جمله آزادگی، عدالت‌خواهی، حق‌طلبی، مقابله با ظلم و مسئولیت‌پذیری در برابر جامعه.
برگزاری مجالس سوگواری، خواندن مرثیه، بازخوانی تاریخ کربلا و شرکت در مراسم عزاداری می‌تواند زمینه آشنایی نسل‌های مختلف با اهداف قیام عاشورا را فراهم کند.
از این دیدگاه، عزاداری زمانی می‌تواند اثر عمیق‌تری داشته باشد که در کنار احساسات و سوگواری، به شناخت تاریخ و پیام‌های نهضت امام حسین (ع) نیز توجه شود.
تفاوت آغاز عزاداری محرم با روز عاشورا
آغاز عزاداری از اول محرم و روز عاشورا دو موضوع متفاوت اما مرتبط هستند. در روزهای ابتدایی ماه، مجالس عزاداری معمولاً به معرفی زمینه‌های تاریخی قیام، حرکت امام از مدینه و مکه و اتفاقات مسیر کربلا می‌پردازند.
با نزدیک شدن به روز عاشورا، محور مراسم بیشتر به وقایع کربلا، شهادت یاران امام و مصیبت شهادت حضرت سیدالشهدا (ع) اختصاص پیدا می‌کند.
بنابراین، آغاز عزاداری از اول محرم به معنای جایگزین شدن این روزها به جای عاشورا نیست؛ بلکه نوعی آماده‌سازی و یادآوری مرحله‌به‌مرحله واقعه‌ای است که در روز دهم محرم به اوج خود رسید.
پرسش‌های متداول درباره آغاز عزاداری امام حسین (ع)
چرا عزاداری امام حسین (ع) از اول محرم شروع می‌شود؟
بر اساس سیره نقل‌شده از اهل‌بیت (ع)، یادآوری مصیبت امام حسین (ع) از آغاز ماه محرم مورد توجه بوده است. همچنین شروع عزاداری از اول ماه فرصتی برای شناخت مسیر قیام امام و اتفاقات پیش از عاشورا فراهم می‌کند.
آیا امام موسی کاظم (ع) از اول محرم عزاداری می‌کردند؟
در روایتی که امام رضا (ع) از پدرشان امام موسی کاظم (ع) نقل کرده‌اند، آمده است که با ورود ماه محرم، آن حضرت اندوهگین می‌شدند و این اندوه تا روز عاشورا ادامه داشت.
آیا علت عزاداری از اول محرم فقط شهادت امام حسین (ع) است؟
خیر. در کنار یادآوری شهادت امام حسین (ع)، شناخت اهداف قیام، بررسی مسیر حرکت ایشان از مدینه تا کربلا و آشنایی با پیام‌های عاشورا نیز از دلایل اهمیت عزاداری در روزهای ابتدایی محرم است.
چرا روز عاشورا اهمیت ویژه‌ای در عزاداری دارد؟
روز عاشورا، روز شهادت امام حسین (ع) و جمعی از یاران ایشان در کربلاست. به همین دلیل این روز جایگاه ویژه‌ای در مراسم سوگواری دارد و بخش مهمی از عزاداری‌های ماه محرم به آن اختصاص پیدا می‌کند.
جمع‌بندی
عزاداری امام حسین (ع) از ابتدای ماه محرم آغاز می‌شود تا یاد و نام آن حضرت و اهداف قیام عاشورا در طول این ماه زنده نگه داشته شود. روایت نقل‌شده از امام رضا (ع) درباره سیره امام موسی کاظم (ع)، یکی از شواهد توجه اهل‌بیت به سوگواری از آغاز محرم است.
همچنین همان‌طور که آیت‌الله محمدهادی یوسفی غروی توضیح داده‌اند، توجه به مسیر حرکت امام حسین (ع) از مدینه تا کربلا و شناخت سخنان و تصمیم‌های ایشان، از حکمت‌های مهم آغاز عزاداری پیش از روز عاشوراست. بنابراین، محرم فرصتی برای سوگواری، شناخت تاریخ کربلا و تأمل در پیام‌های قیام امام حسین (ع) است.
بیشتر بخوانید: اعمال شب عاشورا و تاسوعا
نظرات کاربران