سکته قلبی؛ علائم واضح و نشانه‌های پنهانی که نباید نادیده بگیرید

امروزه بیماری‌های قلبی و عروقی اولین عامل مرگ‌ومیر در جهان هستند. اما واقعیت این است که بسیاری از این مرگ‌ها با شناخت به‌موقع علائم سکته قلبی قابل پیشگیری‌اند. سکته قلبی (Myocardial Infarction) همیشه مثل فیلم‌های سینمایی با یک درد شدید در قفسه سینه شروع نمی‌شود؛ گاهی یک خستگی ساده یا سوزش معده، زنگ خطری جدی است.

سکته قلبی چیست؟ (به زبان ساده)

وقتی جریان خون به بخشی از عضله قلب مسدود شود (معمولاً توسط لخته خون)، آن بخش از قلب به دلیل کمبود اکسیژن شروع به آسیب دیدن می‌کند. در اصطلاح پزشکی به این وضعیت انفارکتوس میوکارد می‌گویند. زمان در اینجا حکم طلا را دارد؛ هر ثانیه که بگذرد، بخشی از بافت قلب از بین می‌رود.

علائم واضح سکته قلبی (نشانه های کلاسیک)

این علائم در اکثر مردان و بسیاری از زنان دیده می‌شود و به محض مشاهده آن‌ها باید با اورژانس تماس گرفت:

• فشار یا درد در قفسه سینه: احساس سنگینی، انگار فیل روی سینه شما نشسته است. این درد ممکن است چند دقیقه طول بکشد یا برود و دوباره برگردد.

• انتشار درد به بخش‌های بالایی بدن: درد معمولاً به شانه چپ، بازوها، گردن، فک یا حتی پشت کمر سرایت می‌کند.

• تنگی نفس شدید: حتی بدون انجام فعالیت بدنی سنگین، احساس می‌کنید هوا به ریه‌هایتان نمی‌رسد.

• عرق سرد: تعریق ناگهانی و شدید که با دمای محیط سازگاری ندارد.

نشانه‌های پنهان و مبهم (که معمولاً نادیده گرفته می‌شوند)

بسیاری از افراد به دلیل “غیرمعمول” بودن این نشانه‌ها، مراجعه به پزشک را به تعویق می‌اندازند:

• خستگی مفرط و ناگهانی: اگر بدون دلیل خاصی احساس می‌کنید نای بلند شدن ندارید، ممکن است قلبتان تحت فشار باشد. (این علامت در زنان شایع‌تر است).

• سوءهاضمه و حالت تهوع: بسیاری سکته قلبی را با مسمومیت غذایی یا ریفلاکس معده اشتباه می‌گیرند.

• سرگیجه و سبک شدن سر: کاهش خون‌رسانی به مغز بر اثر اختلال در پمپاژ قلب.

• اضطراب شدید: احساس “قریب‌الوقوع بودن مرگ” که یک نشانه روانشناختی ناشی از واکنش فیزیکی بدن به سکته است.

تفاوت علائم سکته قلبی در زنان و مردان

تحقیقات نشان می‌دهد که زنان لزوماً درد قفسه سینه را تجربه نمی‌کنند. در زنان، علائمی مثل درد بین دو کتف، تنگی نفس و خستگی شدید بسیار شایع‌تر از درد بازوی چپ است. به همین دلیل نرخ مرگ‌ومیر ناشی از سکته در زنان (به دلیل تشخیص دیرتر) گاهی بالاتر است.

فاکتورهای خطر: چه کسانی در لبه پرتگاه هستند؟

اگر یکی از شرایط زیر را دارید، باید به کوچکترین نشانه‌ها حساس باشید:

1. فشار خون بالا: دشمن شماره یک رگ‌ها.

2. کلسترول بالا: ایجاد رسوب (پلاک) در دیواره رگ‌ها.

3. دیابت: قند خون بالا به اعصاب قلب آسیب می‌زند و ممکن است باعث “سکته خاموش” شود.

4. استرس مزمن: هورمون کورتیزول و آدرنالین در درازمدت قلب را فرسوده می‌کنند.

5. مصرف دخانیات: سیگار سرعت سفت شدن رگ‌ها را چندین برابر می‌کند.

اقدامات فوری؛ هنگام سکته قلبی چه کنیم؟

اگر شک کردید که خودتان یا اطرافیانتان در حال سکته هستید:

1. بلافاصله با ۱۱۵ تماس بگیرید.

2. بنشینید و استراحت کنید: هرگونه فعالیت بدنی فشار را بر قلب زیاد می‌کند.

3. قرص آسپرین: اگر حساسیت ندارید، یک عدد آسپرین را بجوید (جویدن باعث جذب سریع‌تر می‌شود).

4. دکمه‌های لباس را باز کنید: اجازه دهید اکسیژن بیشتری به فرد برسد.

پیشگیری؛ چگونه از سکته قلبی دور بمانیم؟

پیشگیری همیشه ارزان‌تر و راحت‌تر از درمان است. با فرمول زیر ریسک خود را به حداقل برسانید:

• رژیم غذایی مدیترانه‌ای: مصرف روغن زیتون، ماهی و سبزیجات.

• نیم ساعت پیاده‌روی روزانه: قلب یک عضله است و نیاز به ورزش دارد.

• چکاپ دوره‌ای: آزمایش خون و نوار قلب (ECG) سالانه.

جدول مقایسه‌ای: درد قلبی در مقابل درد عصبی و معده

بیشتر بخوانید: گیاهخوران بیشتر در معرض سکته مغزی قرار دارند؟

رژیم غذایی دوست‌دار قلب؛ بشقاب ضد سکته

تغذیه مستقیم‌ترین مسیر برای کنترل کلسترول و فشار خون است. برای پیشگیری از انسداد عروق، این موارد را در اولویت قرار دهید:

• چربی‌های غیراشباع (امگا ۳): ماهی‌های چرب (قزل‌آلا و ساردین)، گردو و بذر کتان مانند یک روان‌کننده برای رگ‌های شما عمل کرده و از لخته شدن خون جلوگیری می‌کنند.

• فیبرهای محلول: جو دوسر، حبوبات و سیب با چسبیدن به کلسترول بد ($LDL$) در دستگاه گوارش، مانع از جذب آن‌ها در خون می‌شوند.

• پتاسیم و منیزیم: موز، اسفناج و سیب‌زمینی به تنظیم ضربان قلب و کاهش فشار بر دیواره رگ‌ها کمک می‌کنند.

• حذف چربی‌های ترانس: روغن‌های هیدروژنه و فست‌فودها عامل اصلی تشکیل پلاک در شریان‌های کرونری هستند.

سکته قلبی خاموش (Silent MI) چیست؟

یکی از خطرناک‌ترین انواع سکته، نوع “خاموش” آن است که بیشتر در افراد دیابتی و سالمندان رخ می‌دهد. در این حالت، به دلیل آسیب به رشته‌های عصبی، فرد درد قفسه سینه را حس نمی‌کند.

• نشانه‌های مشکوک: تنگی نفس ناگهانی هنگام راه رفتن، عرق کردن بی‌دلیل و احساس سنگینی در معده که با استراحت برطرف می‌شود.

• خطر اصلی: چون دردی وجود ندارد، فرد به پزشک مراجعه نمی‌کند و بخش بزرگی از عضله قلب از بین می‌رود.

تاثیر استرس و سلامت روان بر قلب

شاید باورتان نشود، اما “شکستن قلب” از نظر علمی واقعیت دارد. سندرم قلب شکسته (Takotsubo Cardiomyopathy) وضعیتی است که در آن استرس شدید عاطفی باعث ضعف ناگهانی عضله قلب می‌شود.

• هورمون کورتیزول: استرس مداوم باعث التهاب در رگ‌ها شده و احتمال پاره شدن پلاک‌های چربی و ایجاد لخته را افزایش می‌دهد.

• راهکار: تمرینات تنفسی، مدیتیشن و خواب کافی (۷ تا ۸ ساعت) ریسک سکته را تا ۲۵٪ کاهش می‌دهند.

معاینات پزشکی و تست‌های تشخیصی (Check-up)

برای اینکه غافلگیر نشوید، این تست‌ها را با مشورت پزشک انجام دهید:

1. نوار قلب (ECG): بررسی ریتم ضربان و فعالیت الکتریکی قلب.

2. اکوکاردیوگرافی: مشاهده ساختار قلب و میزان قدرت پمپاژ خون.

3. تست ورزش: بررسی عملکرد قلب زمانی که تحت فشار بدنی قرار می‌گیرد.

4. آزمایش تروپونین (Troponin): پروتئینی که فقط هنگام آسیب به عضله قلب در خون آزاد می‌شود (تست طلایی برای تشخیص سکته در اورژانس).

سوالات متداول

گوگل به سوالات متداول اهمیت زیادی می‌دهد. پاسخ به این سوالات احتمال دیده شدن شما در نتایج برتر را بالا می‌برد:

• آیا سرفه شدید می‌تواند سکته را متوقف کند؟ خیر، این یک باور غلط اینترنتی است. سرفه کردن راه درمان نیست؛ تنها راه نجات، تماس با اورژانس و جویدن آسپرین است.

• تفاوت سکته قلبی با ایست قلبی چیست؟ سکته قلبی یک مشکل “لوله‌کشی” (بسته شدن رگ) است، اما ایست قلبی یک مشکل “الکتریکی” (توقف ناگهانی ضربان) است. سکته می‌تواند منجر به ایست قلبی شود.

• آیا سن ۲۰ سالگی برای سکته زود است؟ متاسفانه به دلیل مصرف دخانیات، استرس و غذاهای فرآوری شده، سن سکته قلبی در سال‌های اخیر کاهش یافته و در جوانان نیز دیده می‌شود.

سبک زندگی پس از سکته (دوران نقاهت)

اگر کسی سابقه یک بار سکته را داشته باشد، احتمال سکته دوم در او بیشتر است.

• توانبخشی قلبی: شرکت در دوره‌های ورزشی زیر نظر پزشک.

• داروهای ضد پلاکت: مصرف دقیق داروهایی مثل پلاویکس یا آسپرین.

• کنترل وزن: هر کیلوگرم کاهش وزن، بار اضافی را از روی قلب برمی‌دارد.

جمع‌بندی نهایی

قلب شما تنها موتوری است که هرگز خاموش نمی‌شود. شناخت علائم واضح مانند درد سینه و نشانه‌های پنهان مانند تهوع و خستگی، کلید بقای شماست. به محض احساس هرگونه نشانه غیرعادی، به جای خوددرمانی یا صبر کردن، به پزشک مراجعه کنید. یادتان باشد در نبرد با سکته قلبی، “ثانیه‌ها” هستند که پیروز را تعیین می‌کنند.

بیشتر بخوانید: درمان سکته مغزی چقدر زمان می‌خواهد؟