تاریخ تلویزیون و سینمای ایران پر از ستارههایی است که تکرارپذیر نیستند؛ هنرمندانی که گویی متولد شده بودند تا به شخصیتهای روی کاغذ، جانی ابدی ببخشند. محمد مطیع (که بسیاری از مخاطبان او را با نام محمد مطیعی میشناسند)، یکی از ستونهای بازیگری درامهای تاریخی و کلاسیک ایران بود. هنرمندی با فیزیک خاص، بیان مقتدر و چشمانی نافذ که نقشهای منفی و خاکستری را چنان با ظرافت و طنابی از نبوغ بازی میکرد که مخاطب مبهوت هنر او میشد.
از نقش ماندگار «وزیر اعظم» در سریال افسانه سلطان و شبان گرفته تا «غلام عمه» و «وزیر جلالالدوله» در امیرکبیر، او بخشی از حافظه جمعی دانشآموزان و خانوادههای دهه ۶۰ و ۷۰ ایران است. اما زندگی این هنرمند بزرگ، وجه دیگری هم داشت؛ وجهی آمیخته با دوری از وطن، سالها غربتنشینی در سکوت و در نهایت، پایانی تلخ و ناگهانی در دیار غربت.
در این مقاله اختصاصی و جامع، قصد داریم به بررسی کامل بیوگرافی محمد مطیع، کارنامه هنری درخشان او، ماجرای مهاجرت و انزوای او در سوئد و در نهایت جزئیات فوت مبهوتکنندهاش در آخرین ساعات سال بپردازیم.
شناسنامه و مشخصات فردی محمد مطیع در یک نگاه
پیش از ورود به جزئیات زندگینامه این استاد پیشکسوت، اطلاعات کلیدی و اصالت او را در جدول زیر مرور میکنیم:
| عنوان | جزئیات |
| نام و نام خانوادگی | محمد مطیع (مطیعی) |
| تاریخ تولد | ۲۰ دی ۱۳۲۲ |
| محل تولد | مشهد، ایران |
| تحصیلات | لیسانس تئاتر از دانشکده هنرهای دراماتیک تهران |
| شروع فعالیت | دهه ۱۳۴۰ (با تئاتر و سینمای تجربی) |
| مهمترین آثار | سلطان و شبان، امیرکبیر، هزاردستان، کوچک جنگلی |
| محل اقامت در غربت | شهر یوتبری (گوتنبرگ)، سوئد |
| تاریخ درگذشت | ۲۹ اسفند ۱۳۹۷ (۷۵ سالگی) |
دوران کودکی، اصالت و ورود به دنیای بازیگری
محمد مطیع در ۲۰ دی ماه سال ۱۳۲۲ در شهر مذهبی و فرهنگی مشهد چشم به جهان گشود. دوران کودکی و نوجوانی او در این شهر سپری شد. او از همان سالهای مدرسه، شیفته جادوی نمایش و پرده سینما شد. در دورانی که بازیگری چندان به عنوان یک شغل رسمی و آکادمیک شناخته نمیشد، مطیع تصمیم گرفت این حرفه را به صورت علمی دنبال کند.
او پس از اتمام دوران دبیرستان در مشهد، راهی تهران شد و توانست در دانشکده هنرهای دراماتیک پذیرفته شود. مطیع در رشته بازیگری و کارگردانی تئاتر به تحصیل پرداخت و همزمان با دانشجویان و بزرگان تئاتر آن زمان وارد همکاری شد. او بازیگری را از روی صحنه تئاتر و با کارهای فاخر کلاسیک آغاز کرد و یاد گرفت چگونه از صدای رسا و اندام مقتدر خود برای خلق کاراکترهای باابهت استفاده کند.
آغاز فعالیت در سینما پیش از انقلاب
اولین تجربه جدی محمد مطیع در سینمای حرفهای به سال ۱۳۵۱ و بازی در فیلم سینمایی «رضا هفتخط» به کارگردانی حسین ترابی بازمیگردد. او در سالهای پیش از انقلاب در آثار متفاوتی ایفای نقش کرد که از جمله آنها میتوان به فیلم ساختارشکن و مطرح «کلاغ» (۱۳۵۶) به کارگردانی بهرام بیضایی اشاره کرد. حضور در آثار بیضایی نشاندهنده توانمندی و درک بالای مطیع از ادبیات و درام نمایشی ایران بود.
دهه ۶۰؛ عصر طلایی و درخشش محمد مطیع در تلویزیون
پس از انقلاب سال ۱۳۵۷، بسیاری از ساختارهای سینما و تلویزیون تغییر کرد، اما برای محمد مطیع، دهه ۱۳۶۰ دوران شکوفایی مطلق و تبدیل شدن به یک ستاره محبوب و بیبدیل تلویزیونی بود. او در این دهه نقشی کلیدی در بزرگترین و ماندگارترین سریالهای تاریخ ایران ایفا کرد.
۱. نقش «وزیر اعظم» در افسانه سلطان و شبان (۱۳۶۲)
بدون شک یکی از شاهکارهای بازیگری محمد مطیع، بازی در نقش وزیر اعظم در سریال طنز و تاریخی «افسانه سلطان و شبان» به کارگردانی داریوش فرهنگ بود. او در کنار مهدی هاشمی و گلاب آدینه، سهضلعی قدرتمند این سریال را تشکیل داد. مطیع با لحن خاص، حرکات چشم و بازی کمیک-جدی خود، تصویر یک وزیر مکار، چاپلوس و در عین حال بزدل را به زیباترین شکل ممکن خلق کرد که هنوز هم پس از گذشت سالها، خندهدار و دیدنی است.
۲. نقش «میرزا آقاخان نوری» در سریال امیرکبیر (۱۳۶۴)
سعید نیکپور در سریال فاخر «امیرکبیر»، نقش منفی و حساس «میرزا آقاخان نوری» (وزیر اعظم مکار بعد از امیرکبیر) را به محمد مطیع سپرد. مطیع در این سریال چنان مقتدرانه و با نفوذ کلام بازی کرد که نفرت مخاطب از این شخصیت تاریخی را به اوج رساند. این نقش، او را به عنوان استاد بازی در نقشهای تاریخی و درباری تثبیت کرد.
۳. حضور در شاهکار «هزاردستان» (۱۳۶۷)
علی حاتمی، کارگردان بزرگ سینمای ایران که به انتخاب دقیق بازیگران شهره بود، از محمد مطیع در سریال «هزاردستان» استفاده کرد. مطیع در این سریال نقش «غلام عمه» را بازی کرد؛ شخصیتی لاتی، خشن و از دارودسته شعبان استخوانی که بخشی از پازل پیچیده تهران قدیمِ علی حاتمی بود.
۴. نقش «احسانالله خان» در سریال کوچک جنگلی
او همچنین در سریال «کوچک جنگلی» به کارگردانی بهروز افخمی، نقش «احسانالله خان» را بر عهده داشت و توانست ابعاد دیگری از توانایی خود در ایفای نقش شخصیتهای واقعی و تاریخی را به نمایش بگذارد.
ماجرای مهاجرت ناگهانی به سوئد و سالهای غربتنشینی
در اواخر دهه ۱۳۶۰ و در حالی که محمد مطیع در اوج شهرت، محبوبیت و پختگی هنری قرار داشت، تصمیمی عجیب گرفت که مسیر زندگی او را برای همیشه تغییر داد. او تصمیم گرفت فعالیت هنری خود در ایران را رها کرده و به کشور سوئد مهاجرت کند.
دلایل مهاجرت و زندگی در تنهایی
درباره دلایل مهاجرت او هیچوقت جزئیات زیادی منتشر نشد، اما او شهر یوتبری (گوتنبرگ) سوئد را برای اقامت انتخاب کرد. مهاجرت برای بازیگری که ابزار اصلی کارش «زبان»، «فرهنگ» و «ارتباط با مردم خود» است، به معنای یک انزوای خودخواسته بود. مطیع در سوئد سالها در سکوت، دوری از دوربین و در تنهایی زندگی کرد. اگرچه او ارتباط خود را با دوستان نزدیکش در ایران حفظ کرده بود، اما خانهنشینی و دوری از عشق اصلیاش یعنی بازیگری، صدمات روحی زیادی به او وارد کرد.
بازگشت موقت به ایران و احیای هنری در دهه ۸۰
پس از سالها غربتنشینی، محمد مطیع در اواخر دهه ۱۳۸۰ تصمیم گرفت دوباره به ایران بازگردد و شانس خود را برای ایستادن جلوی دوربین امتحان کند. این بازگشت، با استقبال گرم کارگردانان ایرانی همراه شد.
او در این دوره در آثار متعددی ایفای نقش کرد که نشان داد پیرمرد پیشکسوت سینما هنوز هم دود از کنده همت و نبوغش بلند میشود:
سریال عمارت فرنگی (۱۳۸۸): در نقش محمدرضا شاه پهلوی (در دوران پیری).
سریال سالهای مشروطه (۱۳۸۸): در نقش اتابک اعظم.
سریال تبریز در مه (۱۳۸۹): به کارگردانی محمدرضا ورزی در نقش قائممقام فراهانی.
فیلم سینمایی تردید (۱۳۸۷): به کارگردانی واروژ کریممسیحی.
این آثار اگرچه نام محمد مطیع را دوباره برای نسل جوان زنده کرد، اما او پس از اتمام این پروژهها، بار دیگر به محل اقامت خود در سوئد بازگشت.
جزئیات زندگی شخصی و همسر محمد مطیع
یکی از مواردی که کاربران در اینترنت بسیار به دنبال آن هستند، اطلاعاتی درباره همسر محمد مطیع و فرزندانش است. محمد مطیع از جمله هنرمندانی بود که زندگی شخصی خود را به شدت محافظتشده و دور از حاشیه نگه میداشت. او در تمام سالهای اقامت خود در سوئد، در آپارتمان شخصیاش به تنهایی زندگی میکرد. اطلاعات دقیق و تاییدشدهای از ازدواج یا فرزندان او در رسانهها منتشر نشده است و دوستان نزدیکش او را مردی شریف، مهربان و منزوی در سالهای پایانی عمرش در غربت توصیف کردهاند.
علت فوت ناگهانی محمد مطیع در آخرین ساعات سال
مرگ محمد مطیع یکی از تلخترین و تکاندهندهترین اخبار در روزهای پایانی سال ۱۳۹۷ بود؛ درامی واقعی که با زندگی این بازیگر بزرگ پیوند خورد.
روز حادثه و کشف پیکر استاد
در آخرین ساعات روز ۲۹ اسفند سال ۱۳۹۷ (در آستانه تحویل سال نو ۱۳۹۸)، خبری ناگوار جامعه هنری ایران را در شوک فرو برد. محمد مطیع که در خانه شخصی خود در شهر یوتبری سوئد به تنهایی زندگی میکرد، چند روزی بود که به تماسهای تلفنی دوستان و نزدیکانش پاسخ نمیداد.
پس از نگرانی شدید دوستانش، یکی از آهنگسازان و دوستان نزدیک او به همراه پلیس سوئد وارد منزل وی شدند و متاسفانه با پیکر بیجان این هنرمند روبرو شدند.
علت اصلی درگذشت
تیم پزشکی قانونی سوئد پس از بررسیهای لازم، علت فوت ناگهانی محمد مطیع را عارضه و سکته قلبی اعلام کرد. به نظر میرسید او یک یا دو روز قبل از کشف پیکرش، در تنهایی خانه خود دچار این عارضه شده و جان به جانآفرین تسلیم کرده بود. مرگ او در غربت و در آستانه عید نوروز، غمی سنگین بر دل همکاران قدیمیاش گذاشت.
مراسم خاکسپاری در سوئد
با توجه به اینکه خانواده و اقامت دائم او در کشور سوئد بود، پیکر پاک استاد محمد مطیع به ایران منتقل نشد. مراسم تشییع و خاکسپاری او در روز پنجشنبه ۲۲ فروردین ۱۳۹۸ با حضور جمعی از ایرانیان مقیم سوئد، هنرمندان و دوستدارانش در شهر یوتبری برگزار شد و او در خاک غربت برای همیشه آرام گرفت.
میراث ماندگار آقای بازیگر
محمد مطیع رفت، اما هنر او در تاریخ تصویر این مرز و بوم جاودانه است. کارنامه او کلاس درسی برای بازیگران جوانی است که میخواهند بدانند چگونه میتوان یک نقش منفی تاریخی را به گونهای بازی کرد که هم مقتدر باشد، هم باورپذیر و هم در یادها بماند. دیالوگگوییهای فاخر او در سریال امیرکبیر و بازی روانش در سلطان و شبان، بخشی از گنجینه طلایی صدا و سیمای ایران است.
جمعبندی
زندگی محمد مطیع، روایتی از درخشش بیحدومرز در وطن و سکوت و تنهایی در غربت بود. او که روزگاری با بازیهایش میلیونها ایرانی را پای تلویزیون مینشاند، در نهایت در تنهایی آپارتمانش در سوئد چشم از جهان فروبست. بازخوانی بیوگرافی محمد مطیع، یادآور ارزش هنرمندانی است که جوانی و نابغگی خود را وقف شادی و آگاهی مردم کردند.
یادش گرامی و نامش در تاریخ هنر ایران ماندگار.
سوالات متداول کاربران
۱. محمد مطیع در چه سالی و در کدام کشور درگذشت؟
استاد محمد مطیع در ۲۹ اسفند سال ۱۳۹۷ در سن ۷۵ سالگی در خانه شخصی خود در شهر یوتبری (گوتنبرگ) کشور سوئد درگذشت.
۲. علت اصلی فوت محمد مطیع چه بود؟
بر اساس اعلام نزدیکان و گزارشهای پزشکی، علت درگذشت ناگهانی این بازیگر پیشکسوت، عارضه و سکته قلبی در تنهایی بوده است.
۳. معروفترین نقشهای تلویزیونی محمد مطیع کدامند؟
نقش «وزیر اعظم» در سریال افسانه سلطان و شبان، نقش «میرزا آقاخان نوری» در سریال امیرکبیر، و نقش «غلام عمه» در سریال هزاردستان علی حاتمی از یادنرفتنیترین شاهکارهای او هستند.
۴. چرا پیکر محمد مطیع به ایران منتقل نشد؟
به دلیل اقامت طولانیمدت و تصمیم خانواده و نزدیکان، پیکر ایشان در ۲۲ فروردین ۱۳۹۸ در همان شهر یوتبری سوئد به خاک سپرده شد.
نظرات کاربران